2024 4th Quarter Puitling Zirlai 10-na

November 30–December 6

Kawng leh Thutak leh Nunna

Sabbath Chawhnu                                               

Chhiar tûrte: Joh. 13:1–20; Joh. 14:1–3; Dan. 7:27; Joh. 14:5–11;Joh. 1:14; Kol. 1:16, 17; Joh. 5:38–40.

Chângvawn: “Tu ma’n eng lâi mahin Pathian an hmu lo, a Fapa mal neih, Pa ângchhûnga awm ngei khân a chanchin a hril tawh a ni” (Johana 1:18).

Chanchin |ha Johana ziak hi hlâwm li-ah a \hen theih a, chûngte chu: thuhmahruai (Joh. 1:1–18), chhinchhiahnate sawina (Joh. 1:19–12:50), châwimâwina chungchâng sawina (Joh. 13:1–20:31) leh thu tlângkawmna (Joh. 21:1–25) te a ni. Kan zir tawh chinte khân a thuhmahruai leh chhinchhiahna sawina lâite min luh chilhpui deuh ber a, Isua chu a thilmak (chhinchhiahna) tih hmang te, mi tu tute emaw nêna an biakna hmang te leh a thu zirtîr hmang te-in tu nge a nih târ lan a tum \hîn a nih kha. Tûnah chuan a hlâwm thumnaah kan lût chho ve thung tawh dâwn a, chu chu châwimâwina chungchâng a sawina lâi, Johana 13:1–20:31 hia ni ang.

“KA NI” tih \awngkam a hmanna thu pasarihte hian Johana lehkhabu-a \hen laita pahnih, chhiahchhiahnate a sawina leh ropuina chungchâng a sawina te hi a dawh zawm a. Chûng “KA NI” tih \awngkam a hmanna thu pasarihte chu: “nunna chhang” (Joh. 6:35, 41, 48, 51), “khawvêl êng” (Joh. 8:12, Joh. 9:5), “kawngkhâr” (Joh. 10:7, 9), “berâm vêngtu \ha” (Joh. 10:11, 14), “thawhlehna leh nunna” (Joh. 11:25), “kawng leh thutak leh nunna” (Joh. 14:6), leh “grêp hrui tak” (Joh. 15:1, 5) te hi a ni.

Tûn kâr zirlâi hi Isuan a zirtîrte hnêna inthlahna thu hnuhnûng a sawina nên bul kan \an ang a. Chu inthlahna thu hnuhnûng chu a zirtîrte ke a silsak pahin a sawi \an a nih kha. Chumi zawh chuan bung 14-a “KA NI” tih \awngkam a hmanna thu pakhat (“Keimah hi kawng leh thutak leh nunna ka ni”) hi kan luh chilh zui nghâl dâwn a ni.

Sunday                                                              December 1

Entawn tûr ka hnutchhiah che u hi

Isuan a zirtîrte hnêna inthlahna thu thuhnûng a sawi (Johana 13–17) hian a zirtîrte chu nakîna thil lo thleng tûrte leh an la tawn tûr thilte a hriattîr a. A thu han chheh vêl dân hi Deuteronomi-a kan hmuh, Mosian Israel fate hnêna inthlahna thu hnuhnûng a sawi te, Jakoban a fate hnêna malsâwmna thu a sawi (Genesis 47–49) te, Davidan a fapa Solomon hnêna fuihna thu a sawi (1 Chronicles 28–29) te nên pawh a inang hle. A zirtîrte chu thlamuanin, a âiawhtu tûr mi dang (Thlarau Thianghlim; Johana 14–16) rawn tirh a tiam a. Lungngaih êm êm hun an la nei dâwn a ni tih hrilhin, chutih hunah pawh chuan rinawm taka awm tlat tûrin a chah nghâl bawk (Johana 15).

Johana 13:1–20 chhiar la. Hemi \um hian eng thil nge thleng a, enga ti nge he thawnthu hi a pawimawh êm êm? Isuan zirlâi zir chhuahtîr a tum chu eng nge ni?

_____________________________________________________

________________________________________________________

Isua hun lâia Palestina ramah khân pheikhawk pum bun an la chîng ve lo a, vawthlep (chapel) kan tih ang hi bun maiin, \henkhat phei chu ke lâwngin an kal mai \hîn bawk. Chuvâng chuan, a ke pawh a bâlin a paw \ha \hîn khawp ang tih a rin theih. Chaw ei tûra mi an sâwmte chu dawhkân an kîl hmain an chhiahhlawhten an ke an silsak phawt \hîn a. Nimahsela, Isuan man a nih hmaa a zirtîrte zanriah hnuhnûng ber a kîlpui zânah hi chuan an ke silsaktu tûr chhiahhlawh pakhat mah an awm lo.

A zirtîrte rin loh deuhin amah Isua chu a tho a, an zirtîrte chu a mal malin an ke a silsak ta \heuh a. Johana 13:4, 5-ah hian Isua thil tihte chu chipchiar taka sawi niin, a chhan pawh Zirtîrtu thil tih hi inngaihtlâwmnaah pawh rin phâk bâk a nihzia uar taka tih lan a duh vâng a ni.

Petera thil sawi leh lo chêt dân (Joh. 13:8–11) a\ang hian Isua thil tih hi zirtîrte khân an awmzia an man phâk lo tih a lang a. Engtin nge Isua, Zirtîrtu, Messia ni siin hetiang hna hniam lutuk hi a thawh theih le? Chuvâng chuan, Petera pawh hian Isuan a ke rawn silsak a tum chu a lo phal lo ta rêng a. Mahse, Isua hian a ke silsak a phal lo a nih chuan, a hnênah eng mah chan a neih loh tûr thu a hrilh a. Chutia a sawi tâkah chuan a ke chauh ni loin, a kut leh a lu te pawh silsak bawk tûrin a ngên leh ta thung zâwk a. Hei hian kawng tluana Isua zui a duhzia a ti lang chiang hle.

Isuan he thil hi a tih chhan chu tu nge a nih tih lan a duh vâng a ni. Johana 13:13 kan chhiar chuan, Zirtîrtu leh Lalpa a nih thu a sawi tih kan hria ang a. Chu chu miten amah an koh dân niin, amah pawhin chu chu a nihna a ni tih a sawi \hîn bawk. Hêng a nihna pahnihte hian thu a neihzia leh thil a tih theihzia min hrilh a. Nimahsela, thuneihna leh thiltihtheihna te hi mahni inchhekarbâwm nân ni loin, mi dangte rawngbâwlsakna atân zâwk hman tûr a ni tih min hrilh. Adventist Kohhran chuan Isuan entawn tûr min lo hnuchhiah hi lungsi takin kan zâwm thlap a, Lalpa Zanriah kîl tûra inbuatsaihna thil tihah hmangin, inngaihtlâwmna thupêk angah kan ngâi a ni. 

He inngaihtlâwmna thupêk hian Isua hniakhnung zui chungchâng leh inngâitlâwm taka mi dangte rawngbâwlsak dân tûr engtin nge min hrilh le?

Thawh|anni                                                              December 2

Ka lo kal leh ngei dâwn

Johana 14:1–3 chhiar la. He thu hi enga ti nge Isuan a sawi?

_____________________________________________________

_____________________________________________________

Johana 13 tâwp lamah hian Isuan a la kal bo tûr thu a sawi a (Joh. 13:33). Chu thu a sawi chuan Petera beng a verh hle a ni ang, khawiah nge a kal dâwn tih a lo zâwt var a (Joh. 13:36). A zirtîrte hian a thihna, a thawh lehna leh vâna hruai chhoha a awmna chungchâng a sawi a ni tih rêng an hre lo. Petera phei hi chuan Isua tâna a nun hlan pawh a huam thu te a sawi nghe nghe a. Hetah chiah hian a ni Isua a la phat tûr thu hrilh a nih tâk ni (Joh. 13:38).

Chutichuan, a zirtîrte chu an thinlung ti mangang lo tûrin a hrilh zui ta bawk a (Joh. 14:1). Heti lâia “mangang” tih thumal hi Grik Bible-ah chuan tarasso a ni a, a awmzia chu chawk tho, buai, awm hle hle thei lo, buainaa paih lût tihna a ni. He thu Isuan a han sawi hian zirtîrte chu buainaa paih luh ni ta ang maia inngâiin an mangang dâwn tih a hre sa a ni ngei ang.

Nimahsela, chutianga thinlung mangang, hlauthâwng taka an awm chu a duh lo a, an hlauthâwnna tih kiansak tûrin pindan (in ropui tak ni loin, khualbûk chhûnga pindan ang hi) tam tak awmna a Pa in chanchin chu a hrilh ta a. Chumi inah chuan an tâna hmun buatsaih tûrin a han kal dâwn a ni. A thu sawi hian krawsa a thihna lo thleng tûr chu thlîr khûmin, a mite tlan tûra a lo kîr leh hun tûr chu a hrilh ta daih zâwk a. Sual avânga thleng thawnthu lungchhiatthlâk tak hi kumkhua atâna a tâwp hlen vang vang hun tûr chu a thlîrpui a ni (Dan. 7:27 en rawh).

Heti hian a sawi a: “Ka kal chuan. . . ka lo kîr leh ang a, tichuan, ka hnênah ka hruai ve ang che u; ka awmnaah chuan nangni pawh in awm ve theihna tûrin” (Joh. 14:3, NKJV). He a thu sawi hi a lo kal lehna thutiam a ni tih a chiang hle.

He thutiam hi a rin ngam êm êm chhan eng nge awm le? Mi tam tak chuan, “Bible hrilhlâwkna a ni a, a lo thleng famkim rêng ang chu” an ti mai thei a, a dik chiah rêng bawk. Mahse, Johana 14:3-ah hian a rin ngam chhan chu kawng dangin a sawi daih thung a. Hemi chânga Ka lo kîr leh ang tih thu hi Grik \awnga ziah Bible-ah chuan present tense a ni (Ka lo kîr leh e). Hetianga present tense hman hi Grik \awngah chuan futuristic present tiin an sawi a. Nakina thil lo la thleng tûr chu a lo thleng ngei dâwn a ni tih kan hriat chian avânga lo thleng tawh reng anga kan sawi ta ang hi a ni ber ang chu. Chuvângin, he lâi thu pawh hi Ka lo kal leh ngei ngei dâwn alâwm tih pawhin leling ila, a sawi tum a phawk chhuak \ha mah zâwk maithei. 

Kan Lalpa lo kal kîr leh kan beiseina innghahna chu Bible hrilhlâwkna lo thleng famkim taahte hian a ni mai lo a. Thu min tiamtu kan Lalpa hi rin ngam a ni tih kan hriat chian êm vâng pawh a ni bawk. Ani chuan a mite lam tûrin a lo kal leh ngei ngei dâwn a ni tih a sawi a. Chu thutiam chu a tiamtu ka hriat chian êm avângin rilru dam thlapin kan ring rêng a nih hi.

Kraws khân Krista chu a lo kal leh ngei ngei dâwn a ni tih engtin nge min hrilh? Isua Krista hi lo kal leh ta lo se, a lo kal \um khatnaa a thihna khân eng nge sâwtna leh \angkâina a neih ang?

Thawhlehni                                                      December 3

Kawng leh thutak leh nunna ka ni

Johana 14:5, 6 chhiar la. Isua kalna tûr hmun chungchânga Thoman hriat duh a neih chu eng nge ni? Engtin nge Isuan a chhân?

___________________________________________________

Thoma zawhna hi zawhna fing angreng tak niin a lang. I mi zui tûr chu khawiah nge a kal dâwn tih i hriat bawk si loh chuan engtin nge i zui ngam ang? A zawhna hi Isuan chhângin amah chu kawng a nih thu a hrilh a. Khawi hmun thlen theihna kawng nge a nih? Pa hnên thlen theihna kawng maw le. Thuhmahruaiah (Joh. 1:1–18) pawh khân Thu (logos), Isua Krista leh Pa inzawm hnaihzia chu uar takin sawi a lo nih tawh kha.

Johana 1:18-ah chuan Pathian Fapa mal neih (hetah hi chuan, danglam bîk tia lehlin ni se a dik zâwk maithei) kha Pa chanchin min hriattîrtu chu a ni tih thu a sawi a. He lâi thu-a chanchin hriattîr tih \awngkam hi Grik Bible-ah chuan exegeomai niin, a awmzia chu hrilh fiah, sawi fiah tihna a ni. He thumal a\ang hian exegesis tih thumal pawh hi chher chhuah a ni a, exegesis tih awmzia chu a awmzia la chhuak tihna a ni. Chutiang chuan, Isua hi Pathian hnên kan thlen theihna kawng, suala tlu tawh khawvêl hnêna Pa nihna leh a chanchin sawi fiahtu, hrilh fiahtu a ni a. Ani tel lo hi chuan Pa Pathian chanchin kan hriat chhun hi a bei tham êm êm a ni.

Johana 14:7–11 chhiar la. Engtin nge Philipa thil hriat thiam loh chu Isuan a hrilh fiahsak tâk?

__________________________________________________

Philipa hian Pa chu hmuhtîr tûrin Isua a dîl a; mahse, suala tlu tawh mihringte zîngah hian Pathian hmêl hmu-a la nung zui zêl thei tu mah an awm si lo (Exod. 33:17–34:9, Joh. 1:18 chhiar ang che). Heti taka a lo la ngawng hi Isuan mak a ti a, tu pawh amah hmutu chu Pa hmu a ni tih thu hrilhin a zilh ta hlak nghe nghe a ni (Joh. 14:9). Heta \anga thil chiang tak lo lang chu, Isua hi Pathian hnên thlen theihna kawng a ni a. A tel lo chuan Pathian panna kawng hi a thimin a chiang lo \hîn. Ani chu Pathian panna kawng min kawhhmuhtu êng a ni si a.

Chutichuan, Isua hian \awngkam pathum: kawng tih te, thutak tih te leh nunna tih te chu a suih zawm kual ta vek a. Kawng tih \awngkam bîk hi chu Baptistu Johanan Isua tâna kawng a lo sial thu sawina niin, Johana 1:23-ah leh vawiina kan chhiar, Johana 14:6-ah te chiah hian hman a ni. Chutih lâiin, thutak tih leh nunna tih te erawh hi chu Chanchin |ha Johana ziaka thupui pawimawh tak an ni a. Chuvâng chuan, Nilaini zirlâi leh Ningani zirlâi te pawh hian thutak chungchâng, a bîk takin Bible-in a sawi “thutak” hi miten an rinhlelh deuh \hûm tawhna khawvêl angah phei hi chuan thupui pawimawh tak a nih avângin thûk deuh zâwkin min luh chilhpui dâwn a ni.

Isua kha Pa Pathian mi zia kan hriat theihna tûra Pathian rawn inpuan chhuahna \ha leh famkim ber a ni tih hriat hi enga ti nge a thlamuanthlâk êm êm le?

Nilaini                                                              December 4

Thutak ka ni

Joh. 1:14, 17; Joh. 8:32, Joh. 14:6 leh Joh. 15:26 chhiar la. Engtiangin ge Johana hian Thutak chu Isua hi a ni tih a târ lan?

___________________________________________________

____________________________________________________

Chanchin |ha Johana ziakah hian thutak chu Isua nên te, a Pa nên te leh Thlarau Thianghlim nên te sawi zawm a ni fo a. Thutak chu Isua, Thu (logos) nên leh êng nên—thim nên ni loin—a inzawm tlat a ni (Joh. 1:1–14, Joh. 3:19–21). Hetih lâi hian, dâwt leh Diabola (Setana) te chu thil inzawm nghet êm êm a ni ve thung a (Joh. 8:44–46). Chutiang chu a nih avângin Johana lehkhabua thutak kan hmuh hi thil dik emaw, number emaw mai a ni lo. Chutiang chu a nih tho-na lâi awm bawk mah se, chumi âia ril chu a la ni a, Pathian laka rinawmna leh a duhzâwng thilte tih duhna a ni ber zâwk.

“Pathian nung leh Pathian awmpuina thlahlela \ap \hîn mi tam tak an awm a. Mahse, chûng mite thinlung tuihâlna chu mihringte finna thuril tak takte leh thu thiam tak takte kutchhuak lehkhabu hian a tihrehsak thei si lo. Chutiangah chuan mihringten an theih nia an sawite leh thil an hmuchhuahte hian \angkâina a nei tak tak lo bawk. Pathian thu ngei chuan mihringte thinlungah thu sawi zâwk se le. Mihringte ngaih dân leh thufing siam chawp, an pi leh pute hun a\anga tih \hana an lo neih tawh angte chauh hre \hîntute chuan chatuana nunna chang tûra an rilru siam tharsak theitu aw chu ngâi \hîn thla rawh se.”—Ellen G. White, Krista Tehkhin Thu, pp. 42, 43.

Isua tân hian Thutak nih chu eng nge a awmzia ni ang? Isua chu logos, a tîr a\ang rênga Pathian nêna lo awm dûn tawh logos a ni a, amah chu thil siam zawng zawngte Siamtu a ni bawk (Joh. 1:1–4). Chatuan ata Pa nên lo awm dûn tawh niin, Pa zepui hrang hrangte pawh hi a nei ve vek a; chuvâng chuan, “KA NI” (“AWMA KA NI”) tiin a insawi rêng bawk a ni. Tu thu hnuaiah mah awm lo leh eng mahin a thunun loh a ni a. Lei leh vâna thil awm zawng zawng—hriatna (knowledge) pawh telin—eng mah hi ama tel loa lo awm ve ngawt pakhat mah a awm lo. Thil siam eng kim hi Isua siam leh Isuaa awm vek a ni. “Amahah chuan eng kim siam a ni a, vâna awmte, leia awmte nên, hmuh theihte, hmuh theih lohte nên, lal\hutphahte pawh, rorêlnate pawh, lalnate pawh, thuneihnate pawh; eng kim ama siam a ni, ama ta tûr bawka siam a ni. Tin, ani hi chu eng kim awm hmain a awm reng a ni, amahah chuan eng kim a ding ho bawk a ni” (Kol. 1:16, 17).

Isua hi thutak sawitu a ni mai lo a. Amah hi Thutak chu a ni. Thutak chu ngaih dân emaw, mihringte ngaihtuah chhuah emaw a ni lo a. Mi nung ngei a ni!

Thutak, Isua Krista hi khawvêl rawn chhun êngtu ni (sun) nên pawh khian a tehkhin theih âwm e (Joh. 8:12). C. S. Lewis-a chuan Kristian sakhaw chungchâng a sawinaah heti hian a lo ziak a: “Ni khi tûk tin a lo chhuak ziah a ni tih ka ring angin Kristian sakhua pawh hi ka ring a. Ka rin chhan pawh a lo chhuak lâi ka hmuh vâng ni mai loin, ni avângin thil dang eng kim ka hmuh theih vâng a ni.”—“Is Theology Poetry?” (n. p.: Samizdat University Press, 2014), p. 15, originally presented 1944.

Thutak Isua avângin nunna leh kan chheh vêla thil awmte hi a nihna tak kan lo hriat thiam theih phah a ni.

Ningani                                                              December 5

Pathian Lehkha Thu leh Thutak   

Chanchin |ha Johana ziak hian kawng leh thutak leh nunna chungchâng sawiin, chumi atân chuan Pathian Lehkha Thu hi a hmang rim hle nghe nghe. Dik tak chuan, Chanchin |ha Johana ziakah chauh pawh ni loin, Chanchin |ha bu dangte mai bâkah, Bible pum pui, Thuthlung Hluiah leh Tharahte hian thutak puan chhuah a nihna kawngah Pathian Lehkha Thu-in dinhmun pawimawh tak a luah a. Hei hi Isua chu tu nge a nih a, eng ti tûrin nge khawvêlah a lo kal tih chungchâng min hriattîrna kawngah phei chuan a dik leh zual êm êm a ni.

Johana 5:38–40 chhiar la. Hetah hian engtin nge Isuan Pathian Lehkha Thu chungchâng a sawi?

__________________________________________________

_____________________________________________________

Isua leh a zirtîrte khân Isua chu Messia a ni ngei a ni tih entîrna atân Pathian Lehkha Thu hi an sawi chhâwng fo a. Amah Krista pawh khân heti hian a lo sawi: “Mosia in rin chuan kei pawh mi ring tûr in ni; ani chuan keima chanchin asin a ziak ni. Nimahsela, a thu ziak chu in rin si loh chuan engtin nge ka thu in rin ang?” (Joh. 5:46, 47).

Luka 24:27 chhiar la. Isuan a rawngbâwlna pawimawhzia lantîr nâna Pathian Lehkha Thu a sawi chhâwng \hîn hi eng vânga \ûl êm êm nge a nih?

________________________________________________

Hmun dangah pawh Exodus bu-a mi la chhuakin heti hian a lo sawi bawk a: “Pathianin . . . in hnêna a sawi kha in lo chhiar lo em ni?”  (Mat. 22:31, NKJV) tiin. Johana pa Zakaria khân Pathian thutiamte chu sawi chhuakin, “leilung pian tirh ata [Pathianin] a zâwlnei thianghlimte kâ hmanga a lo sawi tawh ang khân” (Luka 1:70, NKJV) a lo ti bawk. Petera pawhin heti hian Pentikost nia a sermon-ah khân a lo sawi a: “Unaute u, Thlarau Thianghlimin Davida kâa . . . a lo sawi lâwk Pathian Lehkha Thu kha a lo thleng ngei tûr a ni si a” (Tirh. 1:16, NKJV) tiin.

 Bible hi science zirna atâna hman tûr zirlâi bu a ni lo a. Atom phel darh dân emaw, thluaka bâwk awm zai chhuah dân tûr emaw min hrilh lo. Mahse, chu âia pawimawh zâwk chu min hrilh thung. Tu nge kan nih a, eng vângin nge khawvêlah hian kan lo awm tih hre thiam tûrin min pui a. Bible hi lo awm lo ta se, Pathian a awm tih pawh kan hre lo ang a, lei leh vân hi ama siam leh khâi din a ni tih kan hre lo ang a, engtin nge khawvêlah hian kan lo awm tih kan hre lo ang a, nun awmzia leh kan hma lam hun hriatna pawh kan nei hek lo ang.

Bible-ah hian science-in min hrilh theih ngâi loh tûr thutak eng engte nge awm le?

Zirtawpni                                                       December 6

Zir belhna: Ellen G. White-i lehkhabu, Chatuan Nghahfâk phêk 519–536, “Nuna Êng” tih chhiar la; tin, E. Edward Zinke-a’n The Certainty of the Second Coming tih lehkhabu-a, “The Authority of the Bible and the Certainty of the Second Coming” (pp. 23–36) tih a ziah pawh chhiar ang che.

Isuan, “Kei hi khawvêl êntu chu ka ni” tih tih thu a sawi lâi hian Bâwkte Kût an hmanna hmun temple tualzâwlah a awm a. He tualzâwl lâi takah hian ban lian leh sâng tak pahnih, khâwnvârna atâna an hman chu a ding lurh mai a. Tlâi lam inthâwinate an hman zawh hnu chuan, hêng khâwnvârte hi an han hâl a, a êng chuan Jerusalem khawpui a ên chhuak vek \hîn a ni. Chu chuan thlalêra Israel fate an kal lâia anmahni hruaitu chhûm ding êng kha a entîr a, chumi hriat rengna atâna an tih chu a nih bâkah, Messia lo kal tûr lo entîrtu pawh a ni nghâl bawk. Tlâi ni tlâk hnu-a hêng khâwnvârte an han tih ên chiah hian, temple tuala mipuite chu hlim leh lâwm takin an au \hîn a ni. . . .

“Khâwnvârin Jerusalem khawpui a han chhun ên kulh tawh hi chuan a mi chêngte hian Messia lo kal huna Israel faten ênna an la chan tûr an beisei dânte an sawi chhuak \hîn a. Isua tân erawh awmze ril leh zau zâwk a nei tlat. Temple a\anga lo chhuak êngin Jerusalem khawpui zawng zawng a chhun êng vek ang hian, thlarau lam ênna petu Krista chuan khawvêl thim hi a chhun êng mêk a. Chumi entîrtu temple khâwnvâr hi chu a êng \ha tâwk lo hle a, Isua Krista nihna pawh a phawk chhuak zo lo khawp mai bawk. Chuvâng chuan, ama kut ngeiin vâna a dah êng ropui tak (ni) khi a hna thawh ropuizia entîrtu tling zâwk leh dik zâwk chu a ni.

“A tûk zîng khua a lo vâr a; ni chu Olive tlâng chung zâwnah a lo chhuak fel ve chiah a. Ni zungin marble hmanga sak in ropui tak takte leh temple banga rangkachak an dahte a han chhun chuan a êng tle sût mai a. Chumi chu Isuan kâwkin, ‘Kei hi khawvêl êng chu ka ni’ tih thu hi a sawi ta a ni.”—Ellen G. White, Chatuan Nghahfâk, pp. 463, 464.

Sawi ho tûrte:

1. In class-ah Ningani zirlâi zawhna hnuhnûng ber in chhânna kha sawi ho ula. Bible-in thutak pawimawh êm êm a sawi, science dânin a hrilh fiah theih si lohte chu eng engte nge ni? Entîr nân, kraws te, thawhlehna te, Isua Krista lo kal lehna te. Kan hnêna puan chhuah ngâi thutak dang, kawng danga kan tân hriat theihna tûr awm miah si lote chu eng engte nge ni?2. Vântirhkoh \ha famkim, Pathian nihna pawh hre chiang em emtu Lucifera tlûkna kha ngaihtuah la. Khatiang taka ropui leh chan \ha chang si kha Pathian lakah a hel tho mai nia! Hei hian mihringten duh thlang thei tûra zalênna kan neihzia engtin nge a tih lan a—tin, engtin nge Pathian duhzâwng tih chu kan thlan zêl a pawihzia pawh min zirtîr bawk le?