2025 1st Quarter Zirlai 3-na

Zirlâi 3                                                                                                                  January 11–17

Pathian Lâwm Zâwng Nih

Sabbath Chawhnu

Chhiar tûrte: Luka 15:11–32, Zeph. 3:17,Eph. 5:25–28, Isa. 43:4, Rom 8:1, Rom 5:8, Marka 9:17–29.

Châng vawn: “Lalpa i Pathian chu i chungah a awm e, Chhandamtu tûr mi chak tak chu: lâwmin i chungah a hlim ang a, a hmangaihna a ti thar ang a, hla sa-in i chungah a lâwm ang” (Zephania 3:17).

Mipa naupang pakhat chu Pa-te Ni-a pêk tûr thilpêk, uluk lêm lo taka tuam kengin a pa hnênah a va kal a. Phûr takin a thil ken chu a pa hnênah chuan a pe a.

A pa chuan, “Mate, i thil min pêk hi eng nge tih lam ka ngaihtuah lutuk lo. A thu hrimin, mi ti lâwm thei tûr eng thil mah min pêk tûr i nei lo hrim hrim a. Nangin min pêk theihte chu ka duh a nih phawt chuan keima’n ka neih mai theih vek a ni a, i thil min lo pêk tawhte pawh kha keima’n pawisa ka pêk che hmanga i lei emaw,  keima’n ka lei thilte hmanga siam emaw vek a nih kha. Chu vângin, i thil min pêk hi chu nangma’n nei zâwk rawh. Ka mamawh lo a, duh pawh ka duh hran lêm lo bawk. Mahse, ka hmangaih tho che a nia” a lo ti a.

A pa hian a ti mak i ti em? Rilru-ah “khawngaihna tlachham” tih te, “nêlawm lo” tih te, “kherkhiap” tih te a lo lang a. Hetiang hi Pathianin min lo dawnsawn thin dân a ni em? Pathian chu keini tih lâwm theih a ni hrim hrim em? Suangtuah thiam harsa viau mah se, suala tlu tawh, sualin a tih khaw loh tawh, thil tha lo lam âwn tlat reng mai kan ni chung hian Pathian chu kan ti lâwm thei tho a. Pathian chuan—he naupang pakhat pa ang deuh hian—keimahni emaw, a hnêna kan ken thilpêkte emaw hi a en lo. Mahse, Pathian lawm zâwng chu kan ni thei tho thung a, kan nih theih theihna kawng awm chhun erawh Isua Krista chauh a ni.

Sunday                                                                 January 12

I suangtuah thiam âia hlu zâwk

Kâr hmasa zirlâiah pawh kan lo hmuh tawh ang khân, mi tu mah hi—mi sual ber emaw, thil tha lo ber titu emaw pawh—Pathianin a hmangaih loh an awm lo a. Tin, Pathian chuan keini lo suangtuah thiam dân âia nasa daiha mi a ngaih hlut bawk avângin sual a haw êm êm a ni. Sual a huat chhan pawh sualin thil tha lo min thlensakte hi a hre chiang a; mi a hmangaih bawk si avângin haw lo thei a ni lo.

Luka 15:11–32 chhiar la. Fapa tlân bo tehkhin thu hian Pathian khawngaihna leh hmangaihna thûkzia engtin nge a puan chhuah? Tin, he tehkhin thu hian ina lo awm zâwk fapa dang pakhat ang hi ni-te tân eng ang vaukhânna thu nge mi a pêk bawk le?

He tehkhin thu-ah hian fapa naupang zâwk chuan a pa pawh a la dam lâi rengin a ro chan tûr a dîl hmanhmawh pêk a, a dîl chhan hi a pa bula la awm a, a pa ina la chên ve zêl a peih tawh loh vâng a ni tih a lang reng mai. A pa-in a thil dîl a pêk hnu chuan nuam chên tûrin ram hla takah a zin ta nghâl a, chutah chuan a sum neih zawng zawng kha a va hmang zo ta vek a, rethei bak berh leh riltâm rêng rêngin a awm ta—vawkin an ei be kâwmte chu ei ve mai a châk ta hial a ni. Chutah, a pa ina khawsa ve chhiahhlawhte pawh khân ei sên loh an nei thîn a ni tih kha a hre chhuak a; tichuan, a pa’n a chhiahhlawh ang tala a lo pawm ve theih beiseinin a pa hnên pan zâi a rêl ta a.

A pa hnên a va thlena a pa’n a lo dawnsawn dân hi a makin a ropui asin. Pa tam takte hi chuan anmahni bula awm peih tawh lo an fate chu lo kîr leh pawh ni se, an lo pawm duh tawh hauh lo ang tih a chiang a. “I ro chan âi i la tawh a, min tuithlâr tawh alâwm. He chhûngkuaah hian chanvo i nei ve tawh lo” an ti hmak mai ang. Chutianga tih chu thil âwm tak, tih ngei tûr pawh ni bawk a ni lo em ni? Nu leh pa thenkhat ngaih dânah chuan, fapa tlân bo hi a kal thui hman lutuk tawh a, fapa anga lo pawm leh chu thil theih a ni tawh lo.

Nimahsela, a pa hi chuan (Pathian entîrtu a nih ang ngeiin) chutiang chuan a lo ti rêng rêng lo a. Tih ahnehin, “[a fapa tlân bo ta chu] hla taka a la awm lâiin a lo hmu a, a khawngaih ta êm êm mai a; tichuan, [amah panin] a va tlân a, a ir a chuktuah a, a fâwp ta ngawih ngawih” zâwk a ni (Luka 15:20, NKJV). Hetih hun lâi hian pachang meuh tu emaw hmu tûra mahni in atanga tlân chhuah dâwr dâwr chu tih loh tawp tûra ngaih a ni a. Mahse, fapa tlân bo pa hi chuan a fapa a khawngaih êm avângin, amah lo lâwm tûrin a rawn tlân chhuak a, chu âi pawha la mak leh zual chu, a inah hruai haw lehin, amah lo lawmna ruai a buatsaih ta hial hi a ni. Hei hian Pathian chuan amah kal bosan tawhtute pawh a khawngaihin a la hmangaih êm êm vek a, a ina hruai haw leh vek a duhzia a ti lang. Pathian mizia a va târ lang chiang kher êm!

Hetah hian thil ngaihnawm tak thleng chu, a fapa pakhat zâwkin rilru put hmang hi a ni. Eng vângin nge a nau a lo thîk hi mihring taka thlîr chuan thil âwm tak a nih ve tho le? Chutih rual chuan, mihringte ngaiha dik leh âwm ang tak hian chanchin tha emaw, Pathianin min hmangaihna emaw a lo hliah daih theih dân min zirtîr em?

ThawhTanni                                                        January 13

Lâwma hlimin

Keini lo suangtuah dânah thil harsa tak ni mah se, Pathian chuan mi tin hi chhût chhuah zawh rual loh khawpa hlu niin min ngâi theuh a; chu vâng chuan, thlarau pakhat lek chhandam a lo nih pawh hian a lâwm êm êm thîn rêng a ni.

Zephania 3:17 chhhiar la. He châng hian engtiangin nge fapa tlân bo tehkhin thu awmzia hi hre thiam tûrin mi a tanpui?

Zephania 3:17 hian uar takin Pathian chu a mite chhandama an awma a hlim thinzia a târ lang a. He Bible châng khat lekah hian Hebrai tawnga “lâwm” tih leh “hlim” tih sawina thumal awm zawng zawng chu hman kim deuh vek niin, a chhan pawh a mite chhandam a nih ni-a Pathian lâwm thinzia chu tawngkam khat lek hmanga sawi fiah zawh rual a nih loh vâng a ni ang.

Tin, hemi chângin Pathian awmna hmun nia a sawi pawh hi lo chhinchhiah ila—a mite “zîngah” a awm a ti. Inhmangaih tawnna atanga lo chhuak inrem lehna chu Pathian chên chilhnain a rawn zui ve nghâl thîn a. Fapa tlân bo pa—a fapa hla taka a la awm chu hmua, amah pana va tlân ta nghâl—ang chiah hian, Pathian chu a mite zîngah, a mite bulah a awm ve a ni tih min hrilh.

Isaia 62:4-ah pawh Pathianin a mite a lawmzia hi nupa kâr thu tehkhinna hmanga târ lan a ni a. Chutah chuan, Pathian mite chu “Hephzibah” tia koh an nih tawh tûr thu sawi niin, chumi awmzia chu “ka lâwmna chu amahah a awm” tihna a ni. Tin, an ram pawh “Beulah” tiha sawi a ni tawh dâwn bawk a, chumi awmzia chu, “pawm lâi” (“nupuia Pathianin a neih”) tihna ni. Eng vângin maw? E le, Lalpa chu Israel mite chungah a lâwm a, an ram pawhin Lalpa chu pasala a neih dâwn vâng a ni. Pathian lâwmnain a tawn sân ber hun chu a mite nêna an inrem lehna ni a thlen hun atân khêk a ni a. Chumi hunah chuan fapa tlân bo pa-in a fapa a lo lâwm ang khân, a mite hi min lo pawmin kan chungah a lâwm êm êm dâwn a ni.

Ephesi 5:25–28 chhiar la. He thu hian kan lan chhuantîr tûr hmangaihna a sawi chu eng ang nge ni?

He thu hian pasalte chu “Krista’n kohhranho a hmangaiha, an atâna amah a inpe ta ang” leh, “anmahni taksa anga” an nupui theuhte hmangaih ve tûrin a hrilh a (Eph. 5:25, 28, NKJV). An nupui theuhte chu mahni hmasialna tel miah lo leh, anmahni tâna inpêk hial pawh huama hmangaih tûrin a fuih a ni. Chutiang chiah chuan Krista pawhin a mite (kohhranho) hi hmangaih a, ama taksa ang chiahin a ngâi a ni tih min hrilh bawk.

Thawhlehni                                             January 14

Pathian ti lâwmin maw?

Engtin nge lei leh vân zawng zawng Pathian chu, a zauzia pawh kan hriat phâk loh vânthengrenga awm ve planet te reuh tê-a chêng mihringte chungah hian a lâwm theih ang le? Engtin nge Chungnungbera, eng kim ti thei leh mamawh eng mah nei lo lakah chuan mihringte hian pawimawhna kan neih theih ang? Hêng zawhna pahnihte hi kawng hniha chhân ve ve kan tum dâwn a. A hmasa zâwk chu, engtin nge Pathian chu a tih lâwm theih a nih tih niin, a hnuhnûng zâwk chu, engtin nge mihringte hian Pathian lâwmna kan thlen theih ang—mi sual mai kan ni bawk si a tih hi a ni. A hmasa zâwk hi vawiin hian chhân kan tum ang a, pakhat dang hi naktukah chhân kan tum ve thung dâwn a ni.

Isaia 43:4; Sam 149:4; leh 15:8, 9 chhiar la.  Hêng chângte hian a mite chunga Pathian a lâwm dân engtin nge min hrilh?

Nimin lamah pawh kan lo hmuh nêlnual tawh ang khân, mihringte hian Pathian kan ti lâwm thei a, a chhan pawh amah Pathian hian min hmangaihin min ngaihsak a, kan tâna tha ber tûr a duh vâng a ni.

Chutih rualin, a mite’n thil sual a ti a nih erawh chuan a lâwm lo hle thîn thung a. Thufingte 15:8, 9-ah chuan, mi suaksual “inthâwina” leh “kawng” zawh chu Lalpa tân tenawm mai a nih thu kan hmu. Hetih lâi hian, mi tha tawngtâina erawh chu a lâwmzâwng a ni a, felna kawng zawhtu pawh a hmangaih bawk. He lâi thu hian Pathian chu thil tha loin a tih lâwm loh thu a târ lang a ni mai lo a, thatnaah erawh chuan a tih lâwm thin thu pawh a târ lang tel bawk. Tin, Pathian lâwmna leh a hmangaihna chu kal dûn tlat, thûk taka inzawm a ni tih a lantîr a, chu thu chu Pathian Lehkhabu hmun dangahte pawh kan hmu tam hle a ni.

Sam 146:8 chuan Lalpa’n mi felte a hmangaih thu min hrilh a. 2 Korinth 9:7 pawhin Pathian chuan lâwm taka petute a hmangaih tih min hrilh bawk. Hêng châng pahnihte’n an sawi loh chu eng nge ni tih hriat tum phawt ila. Pathian chuan mi felte chauh a hmangaih a ti lo a, tin, lâwm taka petute chauh a hmangaih pawh a ti hek lo. Mi zawng zawng a hmangaih vek a. Mahse, hêng châng pahnihte’n an sawi hi a dik dân kan zawnsak dâwn a nih chuan, Pathianin “mi felte” leh “lâwm taka petute” a hmangaih bîk dân eng emaw a awm an tihna a ni ang. Thufingte 15:8, 9 thu khân a lo sawi thawi tawh a nih kha: Pathian chuan hêng mite leh mi dangte pawh a hmangaih vek a, a chhan pawh anmahni a lawm vâng a ni.

Lei leh vân inzawm hnaihzia hi ngaihtuah teh. Pathian, lei leh vân leh a chhûnga thil awm zawng zawng siamtu chuan min ngaihsakin min hmangaih êm êm a. He thu mak leh ropui tak hian harsatna i tawh hunah pawh eng ang beiseina nge a pêk ang che?

Nilaini                                                                   January 15

Lung nungte

Engtin nge suala tlu tawh mihring, mi sual takte hi Pathian thianghlim lâwmzâwng kan lo nih theih mai le?

Rom 8:1 leh Rom 5:8 chhiar la. Hêng châng pahnihte hian Pathian hmaa kan dinhmun engtin nge min hrilh?

Pathian chuan mihringte’n kan lo chhân lêt hmain a khawngaihna min lo pe tawh reng a. Ani chuan eng thil mah kan sawi emaw, tih emaw hma hauhin min rawn zawng chhuak a, a hmangaihna lo pawm emaw, lo hnâwl emaw tûrin duh thlan theihna min pe bawk. “Pathian chuan a mi hmangaihna chu fak tlâkin a lantîr a, mi sual kan la nih lâi reng khân Krista chu kan tân a lo thi tawh si a” (Rom 5:8; Jer. 31:3 pawh chhiar ang che). Chutichuan, kan Tlantu hnathawh kan rinna azârah Pathian nên kan lo inrem leh thei ta a, chu mai pawh chu ni loin, a lâwmzâwng pawh kan lo ni thei hial ta bawk a ni.

1 Peter 2:4–6 chhiar la, tichuan, Hebrai 11:6 nên khâikhin ang che. He lâi thu hian Pathian lâwmzâwng kan lo nih theih dân engtin nge a sawi?

Pathian tanpuina tel lo chuan suala tlu tawh mihringte hian Pathian ngaiha hlu leh a lâwmzâwng thil tih theih eng mah kan nei lo. Mahse, Pathian chuan a khawngaihna leh a lainatna avângin Krista hnathawh zârah kawng a rawn sial a. “Isua Krista zârah” “Pathian lâwmzâwng thlarau lam inthâwina” kan lo hlân thei ta a ni (1 Pet. 2:5). “Rinna lo chuan ama lâwmzâwng mi nih theih rual ni lo” mah se, Krista’n sawipuina hna min thawhsak azârah ringtute chu Pathianin a mit hmuha a lâwmzâwng ang apiang Isua Krista zârah keimahnia thawkin, a duhzâwng ti tûra thil tha tinrêng kawngah min ti famkim ang a; tichuan, Isua Krista hnênah chatuanin ropuina a lo awm dâwn a ni. Amen (Heb. 13:21). Rinnaa Pathian lo chhângtute chu ama felna chauh pawm theih Krista’n sawipui hna min thawhsak avângin a mithmuha mi felah chhiar kan lo ni ta a. Tin, Pathian sâwmna lo chhângtute chu Krista’n sawipui hna min thawhsak azârah tlinga pawm lo niin (Luka 20:35), ani chuan amah ang tûrin a lo siam thar ta bawk thîn a ni (1 Kor. 15:51–57, 1 Joh. 3:2). Pathianin tlanna hna a thawh hi keimahni tân a ni mai lo a, keimahni chhûnga thawk pawh a ni bawk.

Enga ti nge Krista chuan i tân vânah sawipuina hna a thawk mêk a ni tih i hriat hi a thlamuanthlâk êm êm le?

Ningani                                                                 January 16

Thiltum tha leh manhla

Pathian chuan mi a khawngaihin min sawipui hna a thawk reng a; chu vâng chuan, chhe tê chauh pawha a hmangaihna kan lo chhân lêt ve hian a lâwm êm êm thîn a ni. Ani chu hmangaih phu awm chhun leh mi fel famkim a ni a, ama zârah mi fela chhiar lo ni ve ta-in, Pathianin a hmangaih, amah nên chatuana hmangaihna famkima chêng za tawh tûrte zîngah chhiar tel kan lo ni ve ta bawk. Hei hi tlanna beiseina ropui tak chu a ni a, Krista’n  kan tân vâna hna a thawh mêk chu kan lo rin ve leh keimahni ta a lo ni nghâl dâwn a ni.

Nimahsela, he thutiam hian kei ngei pawh hi min rîn lût ve ang maw? tiin a lo ngaihtuah a ni maithei a. Lo tha tâwk lo ta ila min rîn lût ve tho ang? Rinna chak tâwk nei lo ta ila engtin nge ni ang?

Marka 9:17–29 chhiar la. Hetah hian engtin nge Pathianin mipa naupang pa hi a chhân? Rinna chak tâwk tih hi eng ang chiaha chak nge ang?

Zirtîrte kha chuan a fapa-in ramhuai a pâi hi an hnawhchhuahsak thei hauh lo mai a; chu vâng chuan a bei pawh a dawng hle niin a lang. Nimahsela, Isua a rawn thleng a, mipa naupang pa hnênah chuan, “I ring thei a nih phawt chuan, eng kim hi a ringtu tân tih theih vek a ni asin” (Marka 9:23) tiin a hrilh a. Chu veleh naupang pa chuan mittui parawl kuang chungin, “Lalpa, ka ring e; ka rinhlelhnaah hian min pui ang che” (Marka 9:24) tiin a chhâng nghâl a.

Isua hian, “Rinna i neih tam tâwk hunah i lo kal leh zâwk dâwn nia” tiin a hrilh miah lo tih hi lo hria ila. Chutianga hrilh chu sawi loh, “Ka rin lohnaah hian min pui ang che” tia a ngenna kha tâwk a tihsak zâwk a ni.

Rinna ni lo chuan Pathian hi tih lâwm rual a ni lo a (Heb. 11:6). Mahse, Isua chuan  rinna tê ber pawh a pawm tho a; chu vâng chuan, rinnain (Krista’n min lo sawipui zârah) ama lâwmzâwng kan lo ni thei ta a ni. Thuhmahruaia kan sawi mipa naupang pakhatin a pa hnêna thilpêk chhe tê, a pa tâna hlutna pawh nei hran êm êm lo a pêk a, a pa erawhin a lo lâwm êm êm tho ang chiah khân, rinna avâng leh Krista’n kan tân hna a thawh azârah Pathian lâwmzâwng kan lo ni thei ta a ni.

Chu vâng chuan, Paula’n min lo râwn angin Pathian lâwmzâwng mi nih hi kan tum ber tûr a ni a (2 Kor. 5:9, 10; Kol. 1:10, 1 Thes. 4:1, Heb. 11:5 te pawh chhiar bawk ang che). Tin, kan thil tih châk zâwngah chuan kan hmangaihte thatna tûr ngaihtuah leh, an rawngbâwlsak châkna pawh a lo tel ve theih nân Pathian tanpuina kan dîl bawk tûr a ni. “Unaute hmangaih kawngah chuan hmangaih takin inlainat tawn theuh rawh u; châwimâwi kawngah chuan induhsak tawn theuh ula; taihmâk kawngah chuan thatchhe suh ula; thlarau kawngah chuan thahnemngâi ula; Lalpa rawngbâwl ula; beiseina kawngah chuan lâwm ula; hrehawm tuarna kawngah chuan chhel ula, tawngtâina kawngah chuan tawngtâi fan fan ula; mi thianghlimte tlâkchhamnaah chhawmdâwl ula; mikhualte lâwmin awm fo bawk rawh u” (Rom 12:10–13).

Pathian hian Krista avângin min pawm a nih chuan, keini pawhin mi dangte kan pawm ve ngei tûr a ni dâwn lo’m ni? “Nangmah i inhmangaih angin i thenawm khawvêngte pawh i hmangaih ve tûr a ni” (Lev. 19:18, Mat. 22:39) tih thupêk leh, “dân rangkachak” kan tih mai thin, “Miin i chunga an tiha i duh tûr ang bawkin mi chungah pawh ti ve rawh” tih thu te hian eng ti tûrin nge min beisei le?

Zirtawpni                                                             January 17

Zir belhna: Ellen G. White-i lehkhabu, Chatuan Nghahfâk bung 73, “In Thinlung Mangang Suh Se” (phêk 747–769) chhiar ni se.

“Lalpa chuan a mite an insit thîn hi pawi a ti hle a. A ro luahtu ni tûra a thlante chu an hlutna nia a chhûtsak nên inhen tâwk tûra awm tûrin a duh êm êm a ni. Pathian chuan a duh ngawih ngawih a, duh ni lo se, anmahni tlanna tûrin hetiang taka insêng nasa hian a Fapa a rawn tîr hauh lo ang. Anmahni hman tangkâina tûr pawh a hria a, a hming an tih ropui theih nâna a laka phût sâng tak tak an neihte hian a lâwm êm êm thîn zâwk a ni. A thutiamte an ring ngam a nih phawt chuan thil lian tham leh ropui tak tak tih an inbeisei thei ang.

“Nimahsela, Krista hminga tawngtâi tih hi a awmzia a ril khawp mai a. A nungchang pawm tihna te, a rilru ang pu tihna te leh a hnate thawk tihna te a ni. Chhandamtu thutiamte hi thu delh kilh awma pêk a ni hlawm a. ‘Nangni’n mi hmangaih a nih chuan ka thupêkte hi in zâwm ang’ a ti. Mihringte hi an sualte nên a chhandam a ni lo a, sual lak ata a chhandam a ni zâwk; chu vângin, amah hmangaihnatute chuan thu âwihna hmangin amah an hmangaihzia an lantîr dâwn a ni.

“Thu âwihna dik rêng rêng chu thinlung atanga lo chhuak a ni a. Thinlungin Krista hna a thawhpuina a ni. Keimahni’n kan remti a nih phawt chuan, kan ngaihtuahnate leh kan thil tih tumte hi a rawn hre ve ang a. Chutah, kan thinlung leh rilru chu a duhzâwng rem tûrin min lo siamsak ang a; chutichuan, a thu âwih chu kan nunphung ve rêng a lo ni tawh dâwn a ni. Kan duhzâwng chu tih thianghlim leh siam thar a lo nih tâk avângin, a lâwmna ber pawh Krista rawngbâwl a lo ni ang a. Pathian chu kan hriat dân tûr ang taka kan hriat hunah kan nun pawh thu âwih chhunzawm zêl nun a lo ni ve nghâl ang. Krista nungchang ngaihhlutna leh Pathian nêna inpâwlna azârah sual chu kan tân thil huatthlala tak a lo ni tawh dâwn a ni.”—Ellen G. White, Chatuan Nghahfâk, phêk 752, 753.

Sawi ho tûrte:

1. Mahni hmasialna rilru pu miah loa dawng tih hi eng nge ni a awmzia? Vânah leh lei thara pêk leh dawnin inlaichîn tawnna an neih dân tûr nia in rin han sawi teh u.

2. Vân hmun hla tak—James Webb Space Telescope en hlatna tha ber ber pawhin an han hmuh phâk loh—atanga lo kal vântirhkohte khân zâwlnei Daniela chu chamudot tiin an ko a, chumi awmzia chu, “duh tak,” “hlu tak,” “lawmawm tak” tihna niin, chutiang chuan vawi thum ngawt zui koa maw le! Daniela 9:23-ah chuan Gabriela’n ki chamudot attah, “duhawm tak i ni si a” tih tawngkam a hmang a. Daniela 10:11-ah pawh Daniela hi vântirhkohin (Gariela bawk kha a ni maithei) ish chamudot, “mi duhawm tak” tia ko ve lehin, chutiang chiah chuan Daniela 10:19-ah pawh  a ko leh bawk. He tawngkam hian Pathian nungchang engtin nge a târ lan a, engtiang takin nge min rawn hnaih tih min hrilh bawk. He thutak ropui tak atang hian nangma tân eng ang beiseina nge lo chhar chhuah theih i neih?

3. Hebrai bung 11-a an chanchin kan hmuh rinnaa pasalthate leh tûn kâr zirlâia kan zir hian eng nge inzawmna a neih? Hêng pasalthate chanchin hian rinnaa Pathian lâwmzâwng nih a theih dân engtin nge an târ lan? Hêng rinnaa pasalthate chanchin atang hian i ni tin nun dâna i hman ve nghâl theih tûr eng thilte nge i zir chhuah le?