2025 2nd Quarter Puitling Zirlai-4-na

Zirlâi 4 April 19–25

Khawvêla Hnam Tinte: Then 1

Sabbath Chawhnu

Chhiar tûrte: Gen. 10:1–12, Gen. 12:1–9, 1 Sam. 8:4–18, Mat. 20:25–28, Thup. 18:1–4.

Chângvawn: “Tin, rorêlna te, ropuina te, ram te a hnêna pêk a ni a, mi tin te, hnam tin te, leh tawng tin te zawng zawng chuan a rawng an bâwl nân. A rorêlna chu rorêlna hlun, ral ngâi lo tûr a ni a, a ram chu tih chhiat rual a ni lo vang” (Daniela 7:14).

Thupuan bu hian suala tlu tawh kan khawvêl hi din thar leh a ni a, sual avânga harsatna thlengte chin fel a nih theih nâna Pathianin ruahmanna a siamte chu min hrilh a. A bu tâwp lama kan hmuh dânin tlante chuan nunna thing rah te chu an lo ei leh thei ta a, an chunga ânchhia awm pawh kha lâk kian tawh niin, Pathian nên an lo chêng ho leh thei ta a ni. Thupuan bu hi Genesis lehkhabu letling chiah a ni e pawh a tih theih a; chuvâng chuan, khawvêla buaina leh harsatna chi hrang hrang awmte hi eng tia lo awm nge tih kan hriat theih nân Genesis bu hi ngun taka kan chhiar thîn a ngâi rêng a ni.

Daniela lehkhabu leh Thupuan bu-a thupui pawimawh tak pakhat chu khawvêl sawrkâr, a neitu dik tak Pathian lak atanga chhuhsak tumtu mihringte’n khawvêl thunun an tum dân min hriattîr hi a ni a. Nimahsela, hêng sual leh helna râpthlâk tak hi kumkhua atâna a tâwp hlen hunah chuan Pathianin felna a la tung ding leh dâwn tho a ni.

Chumi hun a thlen hma chuan kum sâng emaw zât a vei phawt dâwn a, mihringte pawh an duh dân anga thil chi hrang hrang an tih zêl rih phalsak an ni bawk ang. Nimahsela, eng sawrkâr mahin an duh ang leh tum ang ram chu an thleng thei ngâi dâwn lo thung a; sawrkâr tha ber ber nia kan ngaihte meuh pawhin an duh anga thil kalpui thei bîk chuang lovin an la hlawhchham theuh zêl chu a nih hi. Mihring chanchin kal tawhte kan chhui kîr chuan, lalram leh sawrkâr ropui tak tak nia inngâite’n mihringte chunga thil râpthlâk tak tak an lo tih tawh hlawm thin dân kan hria ang a. Pathianin a “chatuan lalram” (Dan. 7:27) a rawn din hma chuan khawvêlah hian sual leh thil tha lo tihna a la hluar deuh deuh dâwn bawk a ni.

Sunday April 20

Nimroda leh Ninevi

Eden huan kha mihringte chênna atâna duhthusâma thaa siam a ni a. Mahse, khatia sual a lo luh tâkah khân Pathian tân pawh mihringte hnawhchhuaha, nunna thing rah ei phâk tawh lo tûra dah sawn rih mai bâk chu duhthlan tûr dang a awm ta lo.

Huan pâwna chêng an nih tawh miau avângin an dam khaw chhuah chhunzawm zêl theih nân rim taka hna an thawh a lo tûl ta a. Nun a lo harsa ta hle mai; hrehawm tuar rêng rêngin leh chala thlan tui luang zawih zawih chunga kan nun a lo ngâi ta a nih hi (Gen. 3:16–19). Kan nu leh pa hmasa berte khân Lal dik tak chuan Eden huana an kîr leh theihna tûr kawng a buatsaihsak an ring tlat a; chuvâng chuan, suala tlu ta khawvêl hnêna Pathianin pêk a tiam tlanna chu beiseiin Eden kawngkhâr bulah khân rinawm takin inthâwina an lo hlân thîn a ni.

“Eden huan kha mihringte suala an tlûka, huan ata hnawhchhuah an nih hnu pawh khân rei tak chhûng leiah hian la awm a. . . . Hemi hmunah hian Adama leh a fapate kha Pathian chibai bûk tûra lo kalin, Eden huan ata hnawhchhuah an nih phahna dân an bawhchhiat tâk kha zawm tawh an tumzia an rawn lantîr thîn a ni. Bawhchhiatna chu khawvêla a lo darha, mihringte sualnain tui lêt hmanga tih boralna hial a tawng buak tâkah khân Eden huan pawh a siamtu kut ngeiin a seng hawi ta a. Nimahsela, siam thar lehna a thlena, ‘lei thar leh vân thar’ (Thupuan 21:1) a lo awm hunah chuan a hmaa mi âia mâwi leh ropui zâwkin din thar leh a ni ang.”— Ellen G. White, Thlahtubulte leh Zâwlneite, p. 41.

Hetih lâi hian mi thenkhat chuan sual avânga harsatna an neihte chu anmahni thiam dân ang leh duh dâna “chin fel” an lo ve tum ve ngawt bawk a. Khawpuite dina khawsak awlsam zâwk dân kawng an zawng kha Eden huana an lo hloh tawh neih lêt leh an tumna vek a ni maithei.

Genesis 10:1–12 chhiar la. Hetah hian Bible hmun dangah pawh kan hmuh zin êm êm khawpui pawimawh tak tak pahnih, Ninevi leh Babulon sawi lan a ni a. Bible hmun danga hêng khawpuite a lo lan ve chhan chu thu hran ni se, he lâi thu bîk atang hian eng nge kan lâk chhuah theih awm?

___________________________________________________

_________________________________________________

Mi thenkhat chuan Nimroda chanchin an hmu a, ani kha sapêl mi, ramvachal hmingthang tak, milem be mite thawnthu-a hmêlmate hneh zêl thîntu pasal tha ang hi a ni e an ti thîn. Nimahsela, Bible-in “leia mi chak tak” tiin leh, “Lalpa hmaa sa pêl mi chak tak” tia Nimroda a sawi hian ngaihsânawm a nih thu a sawina a ni hran lo tih lo hria ila. Nimroda hi ama inngaih dâna ropui tak niin, Lalpa “hmaa” a ding pawh hi Pathian a cho vâng zâwk a nih hmêl. He lâi thuin a sawi pawh hi Pathian laka helna a lo darh zau zêl dân a ni a, chu helna chu kumkhua atâna helna zawng zawng nuai reh vek a nih hma chuan a awm chhunzawm zêl rih dâwn nghe nghe bawk.

Enga ti nge Pathian laka helna hi thil sual rau rauah kan lo hriat dân ang âia man thiam har daih a nih? He mihring pianpui mizia lak atang hian eng tin nge keimahni theuh hi kan lo invên theih ang?

Thawtanni April 21

Abrahama’n kohna a dawng

Genesis bung 10-ah hian khawvêla awm hnam hrang hrangte lo pian chhuah dân kan hmu a. “Hnamte” tia lehlin ni tlangpui Hebrai thumal chu goyim niin, he thumal vêk hi Jentailte sawina atân pawh hman a ni thîn bawk. Genesis bung 10 hian mihringte chu anmahni chênna ram, anmahni tawng hman leh anmahni “hnam” ang zêla then hran an nih thu a sawi a (Gen. 10:5; Thup. 14:6 pawh en rawh).

He thu a sawi zawh hnu deuh mai hian Pathianin Abrahama kha a rawn ko va, chûng hnam hrang hrang zînga ata chu chhuak tûr leh, an lak ata inla hrang tûrin a rawn hrilh ta a ni.

Genesis 12:1–9 chhiar la. Enga ti nge Pathian hian Abrama (a hnu-ah chuan Abrahama tia thlâk a ni) kha a khaw lam ata leh a chênna ram ata chhuak tûrin a rawn hrilh?

_____________________________________________________

Pathian chuan Abrahama kha mihringte lalram nêna inang lo leh hrang hlak hnam hran a dinna hmanrua atân hman a tum a. Chu hnam chuan amah Pathian ni lo chu lal dang an nei lo vang. Anmahni siamtu hnêna mihringte an kîr leh huna thil thleng tûr lo entîrtute pawh an ni bawk a. “Leia hnam tinte” malsâwma an lo awmna tûr hmanrua atâna din an ni (Gen. 12:3). Pathian chuan an chungah hian êng leh hamthatna chi hrang hrang a lo dah ta a, chûng êng leh hamthatnate chu tui lêt achin mai pawh ni lo, a hma pawh khân khawvêlah hian hmuh a lo la ni ngâi lo.

Deuteronomi 4:5–9 chhiar la. Lalpa’n Abrahama thlah, Abrahama hnêna a lo tiam tawh lo thlen famkim tâkna lo ni ta hnam hnêna a hrilh chu eng nge ni?

__________________________________________________

____________________________________________________

He thu hi a hrilhte hi eng hnam emaw-a mi mal tu emaw ni lovin, a hnam pum pui a ni zâwk a, chu hnam chuan an zavâia tang hovin leh Pathian nêna hna thawk tlângin Pathian ropuizia an ti lang dâwn a ni. An hnênah thu a sawiahte hian hnam thlan bîk an nih chhan chu Pathianin a pêk “dânte leh rorêlte” kawltu a nih vâng mai a ni lo va, hnam dangte’n “He hnam ropui tak hi fing tak leh thil hre mi tak an ni ngei mai” (Deut. 4:6) a tih theihn nân Pathian dânte leh rorêlte chu tha taka an zawm nghâl pawh a tûl bawk. An hnênah hian thutak ropui tak tak pêk ni eng ang mah se, chûng thutak an hriatte chu an zawm loha, an nunpui chuang si lo va nih chuan, malsâwmna dawn chu sawi loh, an chungah ânchhia an chhêk khâwl mai a ni dâwn a, nun ahnehin an boral phah hlauh zâwk ang.

Eng tiangin nge he thu tho—hêng thutakte hria ni ringawt lova, a zâwmtu nih—hi tûnlâi huna Adventist-te tân pawh hriat tûr pawimawh tak a nih?

Thawhlehni April 22

In thil dîl chu pêk in ni ang

Israel hnam kha a tîra din a nih dân takah chuan, an chheh vêla awm hnam dangte anga lal nei ve tûr an ni lo. Amaherawhchu, hun a lo kal zêl a, an rinna a lo dal tial tial a, “hnam dang,” Jentail-te’n an neih angte chu neih ve châkna an lo nei ta a ni.

1 Samuela 8:4–18 chhiar la. Israel hnam puipate’n lal neih an duh tlat chhan hi eng nge nia i rin? Hetiang thlêmnate laka kan tlûk ve mai theihna kawngte a awm em?

___________________________________________________

_____________________________________________________

Lal neih duha an dîl hi an chunga rorêl tûrin Pathian an pawm lo tih an tih lanna a ni a. Din an nih dânah chuan, anmahni ngei hian Siamtu dâwrin, amah nêna an inzawmna pawh biak bûk leh a rawngbâwlnate bâkah, thil dangte hmangin an ti lang thîn tûr a ni. Nimahsela, an dîl anga lal an nei an nih chuan, Jentail hnamte’n an lo tawrh ang thil tha lo chi hrang hrang kha an tuar ve tawh dâwn tihna a ni: a fate chu lalin a puan indonate dosak tûrin sipaia tan luihtîr an ni ang a, an thil neihte chu chhuhsak niin, chhiah tam tak a phût bawk ang. An lal chu mihring ve tho a nih dâwn avângin ama tâna tha tûr a ngaihtuah ber zêl dâwn a, Pathianin a lo tih ang kha chuan a ti ve dâwn hauh lo tih an hre chhuak leh hnuhnawh ang.

An thil dîl chu pêk an ni dâwn ta ngei a; mahse, an lo ti sual a ni tih an hriat chhuah hunah chuan khua a tlâi tawh si dâwn a ni. “Tin, chumi hunah chuan in la thlan tûr in lal avâng chuan in rûm chhuak ang a; nimahsela, chumi hun chuan Lalpa’n a chhâng lo vang che u” (1 Sam. 8:18).

Pathian chuan a mite chak lohna hi a hre chiang a, an chunga rorêltu tûr lal an la dîl dâwn a ni tih pawh a lo sawi lâwk vek tawh nghe nghe. A sawi ang ngei hian an dîl ta ngei rêng a, an hnam chanchin kal tawhte kan zir chuan, he an duhthlanna siam sual nghawng tha lo tak takte hi kan hmu ngei ang.

Deuteronomi 17:14–20 chhiar la. Pathianin a sawi hi, “Lal ka pe ang” tih ni lovin, a mite hian lal neih an duh hun a la thleng dâwn tih zâwk a ni tih lo chhinchhiah ang che. A mite chu mihring rorêlnain a thlentîr thin thil tha lo chi hrang hrang laka an him theih nân anmahni vêngtu tûr dân chi hrang hrang a pe a—mahse, Israel hnam chanchinin min hrilh angin, chûng dânte chu ngaihthah a ni fo thîn si.

Lal an neih tâk hnu-a an hnam chanchin kha thlîr ila, an lalte hnuaia thil tha lo tak tak a lo thlen thin dân chiang takin kan hmu thei ang. Lal thenkhat kha chu lal dangte âia tha deuh zâwk ni mah se, lal “tha” deuh zâwk nia sawite ngei pawh khân thil tha lo leh pawi tak an ti ve leh zauh thîn tho a (Davida’n Bathsebi leh a pasal Uria chunga thil a tih ang te kha ngaihtuah teh). An hnam kha “Lalpa mit hmuha thil sual” titu lal hrang hrang hnuaiah an awm chhâwk thîn a ni ber mai (1 Lalte 11:6, 1 Lalte 15:26, 1 Lalte 16:30, 2 Lalte 3:2 leh a dangte en rawh.)

Hmânlâi hunah a ni emaw, tûnlâi hunah pawh ni se, mihringin ro a rêlna ramah leh sawrkârah rêng rêng chuan thil thuhmun thleng a awm ngei ngei thîn a, chu chu: mi sualte’n mi sual dangte chungah ro an rêl tih hi a ni. Mihringin ro an rêlna ram emaw, sawrkârah emaw hian eng thil tha lo nge lo thleng thîn?

Nilaini April 23

Jentail-te chunga rorêltute

Pathianin Israel mite a dâwr dân khân Thuthlung Thar kohhran a rawn dâwr dân kan hriatthiam theihna tûrin min pui nasa hle a. Dik taka sawi chuan, Israel hnamin thil dik lo a tihte kha kohhranin thil dik lo a la tih tûrte lo entîr lâwktu a nihna kawng tam tak awm nghe nghe a ni. Kristiante chu hmânlâi Israel mite âia tha zâwk leh fel zâwk a ni hauh lo va, nih chu sawi loh, an thil sual tih ang kha ti ve tawh thîn tho leh la ti ve leh thei reng kan ni zâwk.

Matthaia 20:25–28 chhiar la. Isua’n a zirtîrte hnêna Kristian kohhran hnathawh tûr chungchâng a hrilh khân, thil dik lo an tih palh theih a sawi chu eng nge ni?

____________________________________________________

______________________________________________________

Israel mite khân thîl dik lo tak tak tihtîrtu tûr lal neih an dîl a. An thil dîl chu pêk niin, an lalte kha an hmaa mite âia sual zâwk mah zêl ni deuh vek hlawmin, a tâwpah phei chuan an hnam siam that nân Pathianin Babulon salah an tân a phal ta hial nghe nghe a nih kha.

Hetiang deuh hi Kristian kohhran chanchinah pawh a lo thleng ve tawh tho a. Hnam khat anga awm tlâng chu ni ve lêm lo mah se, Constantine-a’n lalthutthlêng a rawn luaha, Kristian nia a han inchhâl ve tâkah khân ringtute chu an thaw a veng huai a: sawrkârin an laka tihduhdahna a chelek chu a lo tâwp ta! Chumi hrim hrim chu thil lâwmawm tak ni mah se, kohhran hotute khân anmahni chan thatna atân lalber thuneihna leh huhâng chu hman an lo tum ta a.

Kum zabi pali-na vêlah khân Kristiante zîngah innghirnghona lian tham tak tak a lo chhuak a, kohhran pawhin a chin fel theih tâk loh avângin lalber hnênah an thlen ta ringawt mai thîn a ni. Heta tang hian, a hmaa bishop senior pakhat ni ve mai, Rom khawpui bialtu bishop chu bishop dang zawngte âia langsâr leh huhâng nei lian zâwk a lo ni ta a. Kohhran lahin sawrkâr chu sakhaw thila buaina a neihahte rawn inrawlh tûrin a pun zêl bawk si. Chutianga sawrkârin kohhran huang a rawn dâi luh tâk chinah chuan thil kal dân a lo tha lo zual ta telh telh mai a ni.

Hmânlâi Israel hun ang mai khân, Kristian kohhran chanchina thil tha lo thleng tam tak kha kohhran leh khawvêl inrem siamna rah a ni hlawm a. Israel mite’n milem an biaka, an lalte’n thuneihna chan ringawt an thlâkhlelha, thuneihna an channa tûr a nih dâwn phawt chuan, milem pathiante hnêna an fate hlan hial pawh an duh ta mai ang khân kohhran pawhin milem be mite tih dân leh serh leh sâng tam tak an lo chhawm lût ve ta a. Chûng thilte chu kohhran tân mai ni lo, sawkâr tân pawh thil tha lo tak nia ngâi ringtu tam takte chu tih hlum an ni ta a ni.

In hnam dânah leh in khawtlâng nunah khân hêng thlêmnate’n kan rinna a tih dal theih dân kawng eng engte nge awm?

Ningani April 24

Jentail-te ti-êngtu êng

Pathianin Israel hnam a din chhan bulpui ber chu hnam dangte thiam loh chantîrtu atân ni lovin, hnam dangte pawh chhandam an lo nih ve theih nân a ni zâwk. Thil chiang tak chu, kan zînga a tam zâwk daihte hi chuan mi fel leh nungchang tha takte bula kan awmin hrehawm kan ti a, thil sual ti nia inhriatna kan nei deuh tlat thîn a ni lo’m ni? Chutiang deuh chiah chuan, Israel hnam pawh kha anmahni chheh vêla awm hnam dangte sualzia leh mahni hma an sialzia ti langtu ni tûra din an ni a. Pathian nêna inrem taka nung ringtute chuan Pathian nungchang fel leh tha tak chu an nunpui ve thîn a, chu chuan an an bula awmte chu an sualzia inhriatna a neihtîr thîn bawk. Chutiang chuan, “Pathian thupêkte zâwmtute” (Thup. 14:12) nun chuan Pathian nungchang a pho lang ngei tûr a ni.

Israel mite kha a nun dân tûr ang taka nung leh, an tih tûr dik tak ti ni se chuan, an chheh vêla awm hnam dangte kha an hnênah remna siam duhna rilru nên lo kalin, an chanchin leh an Pathian chanchin an rawn zâwt chiang tûr a ni a. Nimahsela, thil lungchhiatthlâk tak mai chu—Babulon sal tânnain a lantîr angin—hnam dangte khân an rawn rûn ta thîn zâwk si a ni.

Pathian nungchang ti lang chiangtu ber chu Isua kha a ni a—ani kha mihringte zînga Pathian nungchang sawisêl bova pho langtu awm chhun a ni. Nimahsela, a nungchang tha famkim kha mite thinlunga an thiam lohzia hriattîrtu ni tho mah se, Pathian hnên pan tûra mite sâwmtu pawh a ni bawk (Joh. 3:16–21 en la).

Pathianin Kristian kohhran a din chhan chu Israel hnam a din chhan tho kha a ni a: a mite chu Krista hnêna mi sualte hruaitu atân hman a duh a ni. Vântirhkoh pathum thuchah, a kohhran kal tlanga a puan hi mi tlêmtê-te hnênah lovin, “hnam tinrêng te, chi tinrêng te, tawng tinrêng te leh mi tinrêng te” hnên thleng tûr a ni a (Thup. 14:6). Krista lo kal leh hmain lei pum pui hi Pathian ropuinaa tih ên chhuah vek a ni ang (Thup. 18:1).

Hêng Bible chângte hian Pathianin a mite hnêna mawhphurhna a pêk chungchâng eng nge min hrilh? Chu thute chu eng tin nge keimahni theuhah a takin kan nunpui theih ang?

(a)Numbers 14:17–21 _____________________________

__________________________________________________

(b)Isaia 42:6, Isaia 49:6, Isaia 60:3____________________

________________________________________________

______________________________________________

Pathianin Babulon khaw ropui ata a mite chhuak tûra a kohna thu inziahna Thupuan 18:1–4 kha chhiar nawn leh la. Chu kohna chu engtia lo thleng tûr nge ni? Tawngkam danga sawi chuan, keini kohhran, Babulon chhûnga awm ni ve lote hi eng tin nge Babulona la awm mêk Pathian mite ko chhuaktu atân Pathianin min hman theih ang?

Zirtawpni April 25

Zir belhna: Isaia 44:24–45:13 chhiar ang che.

“‘Bawhchhiatna thurûk’ chuan zâwi zâwiin, ngâwichâwi tak leh a rûk thei ang berin bul a tan phawt a; mahse, a lo chak tâk hle hnu-ah leh mite rilru a lo hneh theih chinah chuan a bumna leh Pathian a sawichhiatna hna chu a thawk chho ta mawp mawp mai a ni. Milem be mite thil tih dânte chuan hriat tham mang lovin Kristian kohhranah a kua a rawn hreuh a. Inrem siamna leh inzawmna rilru chu milem be mite hnuaia kohhranin a tawrh tihduhdahna râpthlâk tak khân hun eng emaw ti chhûng chu a rawn khuahkhirh ta deuh zâwk a. Nimahsela, khatia tihduhdahna a zuai tâkah khân Kristian kohhran chu rorêlna inahte leh lal inahte lûtin, Krista leh a tirhkohte inngaihtlâwmna rilru kha an thlauh thla ta daih a, a âiah milem be mite sakhaw puithiamte leh rorêltute ropuina leh chapona rilru ang chu an lo pu ta zâwk a ni. Tin, Pathianin a phût thilte âiin mihringte duan chhuah thurin leh tih dân nghet tak takte chu an lo zâwm ta zâwk bawk a. Kum zabi pali-na tîr lama Constantine-a’n Kristian sakhua a rawn zawm ve khân mite lawm a hlawh hle naa, a hming maia Kristian rawn ni ve chauh a nih avângin felna kâwra inthuam khawvêl chu kohhran huang chhûngah a lo lût ta a ni. Tichuan, chak takin khawlohna chu a rawn pung ta a, hmeh miha awm ta nia a lan lâiin, hnehtu a lo ni ta hlauh zâwk si. A ngaihtuah dân chuan kohhran a thunun a. A thurin, a serh leh sâng leh a puithunate chu Krista zuitu nia inchhâlte rinna leh chibai bûkna nên a lo inchawhpawlh ta vek mai a ni.”—Ellen G. White, Indona Ropui, pp. 49, 50.

Nilaini zirlâi tâwpa zawhna kha chhiar leh la. Krista leh a tirhkohte inngaihtlâwmna rilru kha thlauh thlaa, khawvêl ropuina, thiltihtheihna, zûn leh thlêmnate chu kan belh tâk hlauh zâwk a hlauhawm ve em? A hlauhawm lo nia kan ngâi a nih chuan, keimahni leh keimahni kan inbum a ni ang.

Sawi ho tûrte:

1. Pathianin Babulon sala a mite a tântîr kha a mite tân chuan thil hrehawm tak a ni chiang mai. Abrahama kha khawvêl tâna êng ni tûrin, a thuthlung neitu hnam dintu atân Kaldaiho ram ata a ko chhuak kha a ni a, tûnah lêm chûng a koh chhuahna ramah ngei chuan thîr khâidiat nên khalh luh an ni leh ta bawk si a ni. Sala an tân chhûng khân Pathian chuan a laka rinawm ni se, khatianga a awm hauh loh tûrzia a hriattîr a. Nebukadnezzara, Pathian dodâltu ngei pawhin Krista hnên a rawn pan ta a nih kha (Daniela 4). Tichuan, an saltân hun chhûng a lo zawh dâwn hnaiah khân Persia lal chu Krista entîrtu atâna hmangin, ani khân Pathian mite chu Aigupta ram ata a chhuahtîr a, Ram Tiama an kîr leh theih nân zalênna a pe ta a ni. Kura kha Israel mi a ni hauh lo va; mahse, Pathian chuan khawvêl hnêna a chhandamna ruahman entîrtu tûr atân thlangin, ani khân Pathian thuthlung neitu Israel mite kha Jerusalemah a hawtîr leh ta a ni. Hetianga Pathianin a thiltumte hlen chhuah nâna Israel mi ni hauh lo pawh a hman tho dân atang hian Pathianin mihringte a rawn thlîr dân chungchângah eng thilte nge zir chhuah tûr kan neih?2. Tûnah hian Babulon rama awm chu kan ni lo maithei a, chutih rual chuan keimahniah hian eng anga tam leh nasa nge Babulon thil awm ve thung le? Eng tin nge chu thil sual chu kan lo hriat chhuah theih ang a, eng tin nge kan bânsan theih ang?