KHAWI NGE I LO CHHUAHNA?

  • Pastor R. Lalchhanhima

Bible chang thlan: Johana 1:45,46 “Philipa chuan Nathanaela a hmu a, a hnenah, “A chanchin Mosian Dan Lehkhabua a ziak leh zawlneiten an ziak kha, amah chu ka hmu ta, Nazareth Isua, Josefa fapa chu,” a ti a. Tin Nathanaela chuan a hnenah, ‘Nazareth khuaah thil \ha a chhuak thei em ni?’ a ti a, Philipa chuan a hnenah, “Lo kal la en rawh,” a ti a.


Mi hausa leh neinung tak tak ni a kan hriat te leh mi hlawhtling leh awhawm tak tak ni a kan hmu te hi, a tirah chuan rethei leh harsa ve taka nun kawng zawh chho te an ni a. An nunah hlawhchham leh beidawn rum rum chang neiin lungngaihna chirhdup pawh vawi tam tam an lo paltlang ve tawh thin. Mahse, chu an harsatna te, an retheihna te leh an lungngaihna te chu beidawn hlen nan a hmang lovin tumruhna nen an hma lama hlawtlinna kawl eng tur chu thlir chungin an bei tauh tauh a, a tawp a tawpah chuan mi hlawhtling, an tu leh fate tan pawh a malsawmna hlu tak thlentu an lo nih phah hial thin a ni.


Kan hriat lar em em Footballer ropui tak Christiano Ronaldo hi a tirah chuan chhungkaw harsa leh rethei ve tak an ni a. In nuam leh ropui takah pawh an cheng bik lo, Tin (Rangva) khawrpum In ah an khawsa ve naw naw a. A pa lo nei mi niin, a nu pawh mi Ina tirhkah leh Cook/ chawchhum anga inhlawh ve thin mai a ni. A pa hian zu a in thin a, a thente phei chuan zu ngawlvei niin an sawi a. Vanduaithlak takin zu vangin a pa chu a boral nghe nghe a ni awm e. A nu nen harsa tak chungin nunkawng an hmang chho ve a, mahse an harsatna leh retheihna te chu beidawn nana hmang lovin, dinhmun sang leh ropui zawk a thlen theih nana chakna petuah a hmang tlat a, tunah chuan khawvela mi lar berte zinga mi a ni ta hial mai. Taima leh rim taka thawk thin a nih avangin, ‘Thawhrimna tel lo chuan miin eng anga talent \ha pawh nei se, a dinchhuahpui theih ngai loh’ tiin a lo sawi hial a ni. A nuna entawn tlak leh ropui ka tih em em chu, tun hun a thlen theih nana enkawla chhawmdawl tlattu a nu a zahpui ngai lo leh, mahni tan chauhva nung lova, mi harsa leh tanpui ngaite tan nasa taka a luang chhuak thin hi a ni.
C. Ronaldo ang thovin footballer ropui Messi pawh hi chhungkaw rethei taka seilian a ni ve tho a. A pa hi factory-ah inhlawhin a thawk thin a, a nu pawh mi inah a rem remah a inhlawh ve \hin a ni a. A tet lai a\ang rengin football thiam sa anga piang niawm takin a danglam bik a. Mahse, kum 11 mi a nih khan taksa \hanna kawng lamah natna chi khat (Grawth hormone deficientcy) a vei avangin harsatna tam tak a tawk a. Thla tin dollar sang chuang a inenkawl na atan chawi a ngaia chu pawh an pe thei lo a ni. Mahse, vanneihthlak takin a football thiamna hre chiangtu Barcelona thuneitute thinlung chu a hneh hle a ni ang, a harsatna zawng zawng hre chungin an player ni turin a la lut a. Tunah chuan hmana pa te tak te “The Dwarf” an tih mai \hin, rethei ve tak chhungkua a\ang sei lian kha, khawvela mi hriat hlawh leh hmingthang, a hming pawh dai mai mai tawh lo tur a lo ni ta reng mai. Messi pawh hi mi harsa leh tanpui ngaite tan theih tawpin a luang chhuak ve \hin a ni.


Isua chanchin i lo en vet hung ang hmiang: Kan lo chawrchhuahna leh seilenna atanga mihring hi teh tur ni dawn ta se chu Isua meuh pawh kha teh tlin chu a har ve viau mai thei. Nazareth kha thingtlang khaw te tak te a ni a, a khua kha a tet em avangin hmanlai chanchin ziahna Josephus writing leh Rabbinical writing-ah te pawh Nazarth khaw hming hi a lang phak loh va, Thuthlung hlui buah pawh a hming hi a chuang lo a ni. Thingtlang hmun kilkhawra awm e ti lo chuan, a mi chengte kha an la sual em em zui a, an sual em avang khan mite hmuhsit pawh an hlawh phah a ni (CNg 60/61). Miten an ngaihhniamzia leh hmusitzia tar lan nan chuan, Nathanaela \awngkam a\ang pawh khan a hriat thei awm e, “Nazareth-ah thil \ha a chhuak ngai/thei em ni?” tiin Philipa hnenah a sawi nghe nghe a nih kha.


Nazarethah khan Josepha leh Mari kha kut hnathawka ei zawng ve mai an ni a. Ziaktu ropui tak EG White-i sawi danah phei chuan, ‘an rethei hle a, ni tin ei tur dap chawp a khawsain an nung ve tawk tawk,’ tiin sawi a ni. Mahse an chhungkaw dinhmun retheihna leh harsatna avang khan Isua khan retheih awmzia a hriat phah a, khawharna awmzia te leh mahni inphat a tulzia te pawh a hriat chian phah bawk a. Rawngbawlna a luhchilh hma kha chuan a theih ang angin a nu leh pa te pawh puiin hna pawh a thawk nasa ve hlein a rinawm. Mahse khang harsatna a paltlang zawng zawngte kha a rawngbawlna puitu \ha tak an ni a, rawngbawlna nung leh hlawhtling, mi hnuaihnung leh pachhiate, mi hausa leh dinhmun sang ber berte thleng pawh a rawngbawl dan a thiam phahna atana hmanraw pawimawh tak an ni.


Khawvel mite ngaihah chuan a lo chhuahna kha tlawm hle mah se, sal tangte chhuah zalenna dar vawtu, nang leh kei sual vanga chatuan a boral mai tur chhandamna kawng min hawnsaktu a ni tlat si a. Keini angin harsatna kha a paltlang satliah a ni lova a thihpui hial a, mahse chu a thihna chu kan tan damna a ni. A lo chhuahna kha tlawm hle mah se, a ni tluka khawvel history khawih danglam hi an awm lo. Ralph Waldon Emerson-a khan “Lal Isua hming tluka khawvel history-a chuang hnem hming dang reng a awmlo,” a lo ti hial a, mi mala a chanchin ziahna lehkhabu hi khawvel ah a tam ber lawrlak bawk a ni. Isuan hla a phuah kan hre lo a; mahse, musician leh hla phuah thiam tak takten amah avangin music mawi leh hla \ha tak tak te an phuah kur nasa hle a. Isuan lem a ziah thiam kan hre lo a mahse Rapael-a te, Michaelangelo-a te, Leonardo da Vincite leh lemziak thiamten a lem mawi tak takin an ziak a chu chu mi tam tak tan malsawmna a ni bawk a. A thihna khan Roman Calendar hial chu \hen hrangin, BC ‘Before Christ’ leh AD ‘Anno Domini) in the year of the Lord’ tih a lo pian phah bawk a ni. A lo chhuahna tlawm hle mah se kan Lal Isua kha a va ropui si em!


Nang khawi a\anga lo chawrchhuak nge i nih ve le? Lal Isua Krista ang khan In ropui leh nuam a\anga piang leh sei lian i ni lo mai thei, mi hausa leh ropui fapa fanu i ni lo mai thei. Mahse, hei erawh i hriat reng a \ul, i pian leh seilenna hmunte chu tlawmin chau hle mah se, Lalpa \ihna nena he khawvel nun hi i hman a, Lalpa hriatna leh zahna nena i hringnun hi i hmang a nih phawt chuan in khawtlang leh chhungkua mai ni lo, ram leh khawvel hial thlak danglam thei tur khawpin Lalpan a awmpui dawn che a ni. Vana kan Pathian ngei pawh hian a fapa mal neih chhun Isua ngei pawh nuamsa takin a piantir lova, hausa tak chhungkua a\ang pawhin a piantir hek lo va, mahse mi zawng zawng tana mamawh chhanna a ni thei a ni. Lal Isu kha a sen lai a\ang rengin harsatna tam tak paltlang tura a duan a ni a, mahse khang harsatna leh buaina, natna leh hrehawmna a tawrhte kha a mah tichaktu leh tichheltu, tiropuitu leh tizahawmtu a ni zawk tlat a. Chuvang chuan, Pathian hian harsatna kan tawh te, lungngaihna kan tawrh ve te, hrehawm kan tawrh ve te hi a phal a ni tih hi kan hriatthiam a \ha hle awm e. Chutihrual chuan harsatna leh manganna kan chunga lo thlengte hi i in uai behtir reng lo ang u.


Engtin nge fak hla siamtu chuan a sawi “Heng zawng zawng hi tuar lo ila, ka hringnun hi engtin hmang maw? Chaponain ka lo khat anga, i hming reng ka lam awm si lo, Lalpa i remruat a lo ni kei ka tana \ha tur zawkin,” a ti. A \hain a va dik em! In chhungkhaw khawsak kha a harsa deuh pawh a ni thei e, in dinhmun leh i lo chhuahna kha chhui tlak vak pawh a ni lo mai thei. Tin, neih thinglung khawng leh puk chawp tak meuh meuhin lehkha i zir ve \awk \awk pawh a ni thei a, ei zawna kawng pawh harsa takin i bei ve \auh \auh a ni thei e. Mahse, kha khan Pathian a hnaihtir che a, nasa zawka Pathian a belhtir che a, hmasawnna leh hlawhtlin pah nana i hmang nih phawt chuan malsawmnaah ngai la, chu malsawmna chu par chhuahtirin, Pathian ropuina turin hman tum tlat ang che.


Ti hian ngaihtuah teh, Hindu chhungkaw hausa tak a\anga piang leh seilian, duh duh nei thei ringawt pawh ni tehreng la, tuna kan biak Pathian ring lotu i nih si chuan dinhmun hlauhawm takah i ding dawn tho tho. Chu vang chuan dinhmun harsa ve tak pawh ni la, Pathian hretu, Pathian dik be tu i la ni theih e kha lawm fo ang che. Harsatna karah pawh Pathian hre tlattu nih hi ringtu nuna thil pawimawh tak a ni! Mi \henkhat chuan lungngaihna leh manganna an tawhin Pathian an mawhchhiat a, Pathian an dem a, zu hmun sa hmunah te an tlan phah hial \hin. A \hente phei chuan dam chhan awm tawh lo hiala inngaiin an nuna chhat ta maite pawh an awm. Mahse chu chu ringtu awm dan tur a ni lo, ringtu chuan a harsatna tawh kha a nun kaihruaitu leh Pathian hnaih phah nan a hmang thin tur zawk a ni.


|um khat chu July thla Lockdown lai khan Kawnpui Zaimi te nen Fakzai leh sharing hun kan hmang a. Zaitham Andrew Laltlankima leh Grace Lalchhanhimi (Mizo Idol) te min rawn telpuive turin kan sawm ve a. Program kan neih hma hian zai chauh ni lovin; sharing hun hmang turin rawn inbuatsaih ve r’u aw tiin kan hrilh lawk nghe nghe a ni. Program chu kan han \ana zai leh sharing hun chu kan nei cho ta malh malh a. Zaithiam Grace Lalchhanhimi hun a lo thlen ve chuan ka rin loh leh beisei loh deuh mai hian Zoram mipuite hriat turin, an chhungkaw chanchin mi tam zawkin an hriat loh lungchhiat thlak tak mai, a nu leh pa in\then chungchanga harsatna a tawh thu chu a rawn sawi chhuak ta a nih chu. A nu leh pa kha rawngbawltu an ni \hin a, hmun hrangah rawngbawlin an awm \hin. Mahse, vanduaithlak takin pawl 12 a zir lai khan a nu leh pa te chu an in\hen ta tlat mai a. Nu leh pa kara a awm loh te kha hrehawm a tiin a zak \hin em em a, chuta chhapah mi \henkhatin an la nuih zat ve \hin bawk nen, Pathian hnenah pawh a vui a, Pathian a dem a \awng\ai pawh harsa a ti \hin a ni.


Mahse, ti hian thu ropui takin a sawi chhunzawm a, ‘khang harsatna kha tawng lo ila tun dinhmuh hi ka thleng kher lo vang a, in bulah pawh hian ka rawn zai thei kher lo vang. Ka thil tawn kha harsa ti hle mah ila Pathian chu ka au ve ta \ang \ang a, Pathian chu ka bel tlat a, tichuan khang harsatna kha Pathianin ka \hatna turin rem a lo ruat a ni tih ka hrethiam ta a ni,’ a ti. A sawi lai khan a nu leh pa te in\hen kha hrehawm a tiin a tuar hle tih a hriat theih a, insum zo lovin a mittui a tla nghe nghe a ni. A sawi zawh chuan fakna hla mawi tak mai, ‘Heng zawng zawng hi tuar lo ila, ka hring nun hi engtin hmang maw, chaponain ka lo khat anga, i hming reng ka lam ngai awm si lo, Lalpa i remruat a lo ni kei ka tana tha tur zawkin’ tih hla kha a sa a, rei loteah a larpui nghal nghe nghe a nih kha.


Kan hmuh loh leh hriatpui loh hian keini chauh pawh ni lo mi dangte pawh hian harsatna leh buaina an lo va tawk ve nasa em! Nangmah chauh i ni bik lo, keimah chauh ka ni bik lo. Mahse kan chunga harsatna leh manganna lo thlengte hi Pathian remruat a ni tih kan pawm thiam a, amah hnaih phah nana kan hman hi a \ul a ni. Pathian hian harsatna leh buaina hi a duh hrim hrim a ni lo a, thih leh nat hrehawmna te hi thleng lo se a duh dan zawk chu a ni. Mahse, sualnain a rah chhuah a nih miau avangin mihringte chungah hian harsatna leh buaina hrang hrang a thleng \hin. Amaherawhchu, Pathian hnaiha Pathian bel tlattute reng reng chuan, lungngaihna karah pawh lawmna an hmu a, mangana karah pawh thlamuanna an dawng \hin. Chuvang chuan harsatna a lo thlen chang pawhin beidawnga indawm kun reng mai tur kan ni lova, Pathian thu in, ‘Ka mi fel chu tlu mah sela a tho leh ang’ tia a lo sawi angin, harsatna chhumpui zingin min bawm thin mah se Lalpa chakna rinchhan chung a tho chhuak zel thei turin Lalpan mal min sawm theuh rawh se. Amen!

A ziaktu: Pastor R. Lalchhanhima Ralte hi Saitual biala Ngopa kohhran enkawlin a awm mek a ni.