KRISTIAN EDUCATION
S. Lalkamlova
6909318522
Mizo Section hnuaia kan awm lai khan school eng nge maw zat chu khap (tihtawp) a lo ni tawh a. School tihtawp a nihna chhan ber chu zirlai an tlem luat vang a ni. Khang hun laia school khar takahte khan zirtirtu an tlem hle a. Sawrkar lamin zirtirtu indaih zawk nan school an din a. Zirlai naupang thahnem deuh enkawl turin zirtirtu kan dah tam thei si lova. Tichuan, kan school \henkhat naupang nei tlem zualte chu khar a lo ni ta a ni.
Hun a lo kal zel a, Conference ah hlankai kan lo ni ta a. Hmasawn kan tum avangin zirna in kan din belh ta zel a. Tunah chuan Conference enkawl school bakah, Chuch school kan lo neih belh ta zel a. A lawmawm lamah ngai phawt ang.
Zirna School din intihhmuh hi \ha ka ti a; hmasawnna chi khat a nih vang a ni. School satliah, \hat bikna engmah nei lo, ding ve chang chang neih erawh chu \ul ka ti hauh lo thung. Kan School-te hi chuan Education dik, ‘Kristian Education’ a kalpui ngei ngei tur a ni.
Education hrilhfiahna ni pahfawmin, Education-in a huam zauzia i’n tar lang teh ang. Mi a piantirh a\anga a thihni thlenga a thil zir leh tawnte Education chuan a huam niin an sawi a. Ellen G. White-i ngei pawhin Education phek 13-ah, “Taksa, rilru leh thlarau inchawih taka \han chhohna hi Education chu a ni e,” a ti ve bawk. Physical development lam a dah pawimawh a, mental lam development leh spiritual power pawh a thlau thla hauh lo. Chuvangin, Education chuan zau tak a huam kan ti thei ang.
Zirna in \henkhat chuan school building chauh an nei thei a, thil pawimawh dang infiamna tur tualzawl zau an nei lo a. Heng school-te hi chuan physical education tihna tur an thlakchham avangin taksa sawizawina lam an hlamchhiah lo thei lo. Mihring taksa pum puiah hian ruhchuktuah tam tak a awmna chhan chu, kan taksa hi che vel tura siam leh din a a nih vang a ni.
Pawn lam boruak thianghlim hip loa, school-ah emaw, hostel-ah emaw, inah emaw inkhung reng ringawt lovin, rilru leh taksa hrisel nan, kan kal ang a, kan tlan ang a, kan zuang ang a, kan che vel tur a ni.
Kan enkawl zirlaite pawh hetiang hian kan enkawl \hin tur a ni. Rilru lam a hrisel zawk theih nan, kan thil hmuh te, kan thil chhiar te leh kan thil hriat te hian pawimawhna ril tak a nei a. Chuvang chuan en tur dik, chhiar tur dik, leh hriat tur dik thlan thiam a \ul hle mai. Taksa hrisel leh him dam a pawimawh êm êm laiin, rilru hriselna hi kan ngaihthah thiang hauh lo. Kan tunlai khawvel hman mêkah phei hi chuan rilru lam natna a hluar hle a, ngaihthah chi a ni lo.
Kan thupui, Kristian Education chuan khawvela kan châm chhunga hlim leh lawm taka kan chet vel theih nan min pui a; chubakah, khawvel lo la awm leh tura hlim lehzuala kan chen theih nan min buatsaih tel bawk a ni. Chuvangin, keini Adventist Kristiante hi chuan secular subject chauh chu duh tawk loin, nunna thuchah chuanna bu, Bible subject dah pawimawhna Kristian Education hi kan thlang a ni.
Zirna inah hian tute nge pawimawh ber? Zirtirtute chu la awm hlawm mahse, zirlaite ber an awm loh emaw, an tlem hle emaw chuan school chu dingzui thei lo a ni, a din chhan ber zirlaite an ni si a. Chuvangin, kan school-te chu, ‘Teacher Centered Education’ kalpuina zirna in ni loin, ‘Child Centered Education’ kalpuina zirna in lo ni ngei rawh se. Chu aia la ril leh pawimawh zawk chu, ‘Christ Centered Education’ ngei kalpui hi a ni. Principal’s room-ah te, Teachers’ Common room ah te leh Class-room-ah te Krista lal ber sela. Zirtirtute’n duhsakna leh hmangaihna nen an zirlaite enkawl sela. Hêng rilru pu hian class-room ah an lut ang a, an zirtir ang a, an hna an hlen \hin tur a ni. Hetiang taka \an an lak chuan Pathianin mal a sawm ang a, an hlawhtling ngei ang.
Tun hma deuha kan school thenkhatte tihtawp a nih tak thu kan sawi tawh a. Sawrkar school tam tak pawh zirlai neih tlem luat avanga khar tak a awm tawh bawk. School-ah zirlai tlem tial tial loa, a âwm tawk an awm reng theih nan, exam result a tha reng tur a ni a. Zirtirtu \hahnemngai leh taima an awm a \ul hle a, school hotu berin a zir a ngai a, school enkawlna (Management) nghet leh \ha a \ul bawk. Tin, englai pawhin discipline \ha tak vawn nun reng a \ul bawk. Zirna ina kal tluan a, zirlai a awm tawk neih reng theih nan Head of Institution \ha neih hi tih mak-mawh a ni e.
Academic Session in\an dawn te hian, “Kan school-ah seat tlem a la awm,” tiin rei tak tak an inzuar \hin a. Hetiang school-te hi chuan an duh khawp zirlai an hmu lo a ni deuh zel \hin. School \ha, mi duh rawnte hi chuan, an hnena lo kal (admission zawng)-te zing a\angin duh an thlang a, an thlan bangte’n school dang an pan \hin. Mipui hip tham zirna in nei turin a man pek a ngai a, rim taka an thawh rah a tawpah an seng \hin a ni.
Zirtirtu satliah, tha hnemngai lem lote chuan anmahni duh tawkin class room-ah an zirtir a, chu chu duh tawkin, “Ka tihtur chu ka ti zo tawh, a bak chu zirlaite kutah a awm tawh,” an ti mai \hin a. An naupangte ziangah a zirtirna hre fiah lo, man lo an awm si a. Zirlaite dah pawimawh nachang hre lo zirtirtu chuan class-room-a zirtir kha a duh tawk em em a, tihleh chuan tur hre tawh lo ah a inngai mai \hin a ni.
Kan zirtirna man thiam lo emaw, hre thiam lo emawte chu hun hranpaa hrut nawnpui ngei ngei tur a ni. Mahni subject lak bikah chuan pawisa chawi hran ngai loa mahni zirlaite hrut nawnpui chin hi a Kristian a, a Mizo hle bawk. Hetianga ti \hin zirtirtu chu ‘Kristian Teacher’ ti ila a inhmeh ang.
Nu leh pate tih lohah chuan, zirtirtute hi zirlai naupangte tan mi pawimawh ber leh tangkai berte an ni. An influence a zau a, an thusawiin zirlaiteah hmun a chang thuk bik a ni. Chuvang chuan, nun dan \ha leh mawi an zirlaiteah tuha, nunpui turin \an an lak reng a \ul takmeuh a ni.
An zirlaitea an tuh ngheh tur thil pawimawh tam tak sawi tur awm mah se, thil pathum chauh hian tar lang teh ang.
Zan men rei a, zinga thawh tlaiin nghawng \ha lo a neihte hi chiang leh fiah takin zirtir ngei se. An nunah bet tlat turin zirtir ngun hle rawh se.
Mobile Handset changkangah thil \ha leh \ha lo a inphum teuh a. Heng thilte hmang thiam ngei turin theih tawpin \an sela, hlawhchham lo turin \an la sauh sauh rawh se.
Ei tur hrisel lem lo leh in tur \ha si lo, tui tak tak a van tam em. Kain tui a tih apiang eia in lo turin an zirlaite fah hneh hle rawh se. Tin, zuk leh hmuam taksa tana tûr hlauhawm kawih ve hauh lo turin an zirlaite fah hneh hle bawk rawh se.
Nu leh pa zawng zawngin an fate hi an zirlai thiam turin an duh \heuh a – Mahse, zirtirna thuhmun hnuaiah pawh an thiam dan chu a inchen thei dawn si lo. Rilru chak, taima bawk site chu, rilru chak lo, taima lem si lote chuan an tluk lo kumkhua ang.
Hetih lai hian zirlaiin, nun dan dik leh \ha a hriata, a nunpui chuan a hlu em em a ni. Rilru chak lo, thiam nei tlemte pawhin nun dan dik leh \ha chu, thiam thei leh rilru chakte ang thoin an nei thei a. A chang phei chuan anni aiin, kohhran leh khawtlangah leh chhungkua-ah thlengin an tangkai zawk thei asin.
Kan kohhran school-a zirtirtu zawng zawngte hnena ka chah duh chu, i zirlai naupang enkawl kha a \ha zawnga danglam ngei turin zirtir rawh. A \ha zawnga danglamna chi hnih chi thum an neih ngat chuan i thawhna school i chawimawi tihna a ni a, nangmah pawh i inchawimawi tel tihna a ni. “Naupang chu a kalna awm kawngah chuan zirtir ula, a upat hun pawhin a thlah lo vang,” (Thufingte 22:6).
Kan school-a thawkte leh pawn lama thawk Adventist zirtirtute’n ti ve hauh lo tur a ka duh thil pakhat kan zep tel teh ang – I zirlaite hnenah ‘Home Assignment’ i pekin, hun tam tak sen ngai leh, \um khatah ninawm khawpa ziah tur pe ngai suh. Hun tam sen ngai leh paper tam tak hman ngai, ‘Home Assignment’ i pek chuan, i zirlaite kha i hrem tihna a ni a. An ngei phah thei che a, an haw thei hial ang che. A awm tawk pe thiam lo zirtirtu chuan ngainat a hlawh lo thei a, zirlai laka intihhming hliauna a thlen thei a ni.
A tawp lama ka tar lan duh chu senior teacher-te chungchang hi a ni. Senior teacher taima leh \hahnemngaite chu zirna in tan an hlu hle a ni. Kawng leh lamah thung chuan an thawhna school leh Head tan hmasawnna daltu nghet tak an ni thei. An thatchhiat viau a, thu neih an la tum phet si chuan ngeiawm tak an ni thei. Senior teacher, taima leh thahnemngai, mahni thawhna school hmangaihtute hi chu an \angkai a, an hlu takzet a ni. Thuneih chauh duh, thatchhia, intingeng viau site chuan pawi lian tak an sawi a ni.
Bible teacher-te tan bik thu thlem te aw. In subject zirtir Bible hi Public Exam-ah mark an puttir lo a ni mai thei. In zirlaite’n position sang neih nan an \angkaipui lo a ni mai thei bawk. Chutih laiin subject dang chuan position sangah hlangkaiin, mipui vantlang hriatah hming \ha hlawhtir a ni thei. Mahse, chu’ng subject-te chuan chatuan nunna thuchah a pai tel lem loh avangin, khawvel boral ruala boral ve tur zinga mi an ni. Chatuan nunna pai, thawkkhum thu erawh chuan, kum hlun tur ram, lei tharah min hruai thleng thei a ni.
“Lei leh van a ral ang a, ka thu erawh chu a ral lo ang,” (Marka 13:31).
Mite kohkhawm a, Pathian thu hrilh a har tual tual a. Crusade lian tham buatsaih phei chu a awlai ta lo. Koh khawm sa, kan hnena awm, kan zirlaite hnenah hian tim hauh lovin Pathian thu, zirtirna tluantling kan pe thei. Rilru thar puin, \hahnem ngaihna thar nen nasa tak leh fiah takin kan zirlaite hi Nunna Thuchah i hrilh ang u.
He thu pawimawh tak hi nu leh pate tih tur chauha ngai loin, zirna ina thawkte tan pawh thuchah pawimawh em em a ni tih hriain i ngai pawimawh ang u. “In chhunga in \hut lai te, kawnga in kal lai te, in mut dawn te, in thawh dawnah te sawi ang che u,” (Deut. 6:6,7). Chatuan chanchin \ha hi uar tak leh duhthawh taka puang tur kan ni e.
