2024 3rd Quarter Zirlai 1-na
Zirlâi 1
*June 29–July 5
Chachin |ha Marka Ziak In\anna
Sabbath Chawhnu
Chhiar tûr: Tirhkohte 13:1–5, 13; Tirhkohte 15:36–39; Marka 1:1–15; Isaia 40:3; Daniela 9:24–27.
Chângvawn: “Tin, Johana an man hnu-in, Isua chu Pathian Chanchin |ha hrilin, Galili ramah a lo kal a, ‘Hun chu a thleng ta a, Pathian ram pawh a lo hnâi ta; sim ula, Chanchin |ha hi ring rawh u’ a ti zêl a” (Marka 1:14, 15).
Chanchin |ha Marka ziak hi tu ziah nge ni a, eng vânga ziah nge a nih?
Chanchin |ha bu pali-te hi a ziaktu hming târ lan a ni lêm lo hlawm a. A ziaktu hming târ lan teuh ber chu Johana hi niin, chumi pawh chuan “Isuan a hmangaih zirtîr” ti chauhin a insawi (Johana 21:20, 24 chhiar ang che).
Amaherawhchu, hmânlâi ata tawh hêng Bible-a telh ve ni ta Chanchin |ha bute hi tirhkohte emaw, tirhkohte zin kualpui \hin mi tute emaw nêna inzawmna nei nia ngaih a ni char char \hîn tho a. Entîr nân, Chanchin |ha Luka ziak hi Paula nên inzawm tlat niin (Kol. 4:14, 2 Tim. 4:11, Phil. 1:24 en la), Chanchin |ha Marka pawh hi Petera nên a inzawm tlat bawk (1 Pet. 5:13 en rawh).
Marka lehkhabu ziaktu hian a chhûng thu-ah ama hming sawi lang miah lo mah se, Kristian hmasate khân Chanchin |ha Marka ziak hi Paula leh Barnaba te lo zin chhuahpui \hîntu (Tirh. 13:2, 5), a hnua Petera thawhpuitu lo ni ve leh ta Johan Marka ziah niin an lo sawi \hîn a (1 Pet. 5:13).
Tûn kâra kan tih hmasak ber tûr chu Bible-a a chanchin kan hmuh Marka hi tu nge a nih tih a ni a, a nun hmasa lama thil a lo tih sual tawhte leh a hnua a lo pianthar tâk dân te hmuh kan tum dâwn a ni. Chumi zawhah chuan, Marka lehkhabu tîr lam hi chhiarin a thawnthu ziahin a hawi lam chu kan thlîr chho ang a; tin, tûn hmaa thil lo ti sual tawh leh chumi hnua lo piangthar ta chanchin \ha hriltu-in hetiang lehkhabu a lo ziah chhan hi hriat kan tum bawk dâwn a ni.
June 30
Sunday
Chanchin |ha hriltu hlawhchham chu
Tirhkohte 12:12 chhiar la. Tirhkohte bu-ah hian engtin nge Marka chanchin sawi a nih?
Chanchin |ha Marka ziak ziaktu nia ngaih Johan Marka hi Tirhkohte 12-a kan hmuh thil thlengte a thlen lâi, a.d. 45 vêl kha chuan tlangvâl upa vak lo a la nih hmêl a. Châng 12-naah hian hmeichhe pakhat, a hming Mari a tih fapa nia sawi niin, Mari chu hmeichhe awm thei tak, kohhran tâna \hahnem ngâi êm êm bawk si a ni. A inah hian kohhranhoten \awng\âi inkhâwm an nei niin lang a, chumi chungchâng chu Tirhkohte 12-ah hian kan hmu nghe nghe. Tân in a\anga Petera a tlân chhuah dân leh chumi hnua thil thleng te, a hnu leha Heroda a thih thu sawi a nih dân te hi a ngaihnawm mai pawh ni lovin, a mak angreng khawp mai. Petera leh Heroda chan inan loh tâkzia a sawi dân phei hi chu nuihzatthlâk letling zâwk. Hêng a thil sawi hrang hrangahte hian Johan Marka thil tih sawi lan a ni ve lêm lo va; chutih rual chuan, hemi bunga a hming lo lang ve nawlh hian a hnua Barnaba leh Saula te nên rawng an bâwl ho theih nân kawng a lo sial reng a lo ni.
Tirhkohte 13:1–5, 13 chhiar la. Engtin nge Johan Marka hian Saula leh Barnaba kha a lo hmêlhriata rawng a bâwlpui \an tâk le? Anni nêna rawng an bâwl hona rah chu eng nge ni?
Tirhkohte 13 hian chanchin \ha hrila Suala leh Barnaba te an zin chhuah \um khatna chanchin min hrilh a, chu chu a.d. 46 vêl kha a ni maithei. Johan Marka hming chu châng 5-naah sawi lan \an ve chauh niin, a hna pawh Saula te \hian dûn tirhchhiah emaw, \anpuitu emaw mai a la nghe nghe. Tichuan, he tlangvâl hming hi sawi lan a ni lo leh vang vang a; mahse, châng 13-ah hian lo lang lehin chutah chuan Jerusalema a kîr leh tâk thu kan hmu.
Eng vânga kîr leh nge ni tih chu sawi lan a ni lo va, a rilru emaw, a ngaihtuahna emaw-a thil awm eng mah sawi lan a ni lo hian chanchin \ha hril hna a râlbânsan tâk daih chhan ni thei âwm hrang hrang min zêldintîr a. Eng pawh ni se, an zin kawng zawh kha a hlauhawmin a hautak hle ang tih erawh a chiang. Ellen G. White-i chuan, “Marka chu hlauhna leh beidawnnain a hneh tâk avângin Lalpa hna atâna a inpumpêkna pawh a lo chuai zo ta a. Harsa la tâwk \hang lo tak a ni bâwk nên, an zinkawnga thil hlauhawm an tawnte leh an tlâkchhamnate khân a tizâm ta vek mai a ni” tiin a lo sawi a.—Tirhkohte Thiltih, p. 169. A tâwi zâwnga sawi chuan, a tân thil a lo khirhkhân ta êm mai a; chuvâng chuan, bânsan mai a duh ta a ni.
Thil eng emaw, a bîk takin thlarau lamah emaw, Kristian nun kawng i zawhnaah emaw a\anga râlbân daih \um emaw, a nih loh leh hlawhchhamsan daih \um emaw i lo nei ve tawh em? Chu i thil tawn a\ang chuan eng thil nge i zir chhuah le?
July 1
Thawh|anni
Hun \ha dang
Tirhkohte 15:36–39 chhiar la. Paulan an zin chhuahnaa Johan Marka hruai ve a duh loh chhan hi eng nge ni? Chutih lâiin, eng vângin nge Barnaba erawhin hun \ha dang a pêk ve thung si?
Paulan an zin chhuahnaa Marka hruai ve a duh loh chhan chu Tirhkohte 15:38-ah hian kan hmu a. An zin chhuah hmasak \um khân Pamphulia ram an thlenin a lo hawsan daih tawh a, khami hnu kha chuan chanchin \ha hril hna a thawk zui ta lêm lo bawk a ni âwm e. Chutiang chu a nih avângin, Paula rilru put hmang pawh hi a hriathiamawm ve khawp mai tho. Chanchin \ha hril hna thawh hi hmânlâi hunah phei kha chuan a harsa leh zual hle ang tih a chiang a, inpêkna thûk tak neih ngei ngei a ngâi \hîn (2 Kor. 11:23–28 nên khâikhin rawh). Paula hian chutiang hna thawh hahthlâk leh hrehawm tak takte chu thawka a phurritte chhâwk \hensaktu atân chanchin \ha hril ve duh tho mi tu tute emaw a sâwm \hîn a. Ama thlîrna a\ang chuan hrehawm tuar peih lova râlbâng mai \hîn chu sual sipaite dotu chanchin \ha hril pâwla tel ve tlâk an ni lo.
Mahse, chutiang chu Barnaba ngaih dân a ni ve hauh lo va. Marka hian theihna a nei tih a hriat avângin hnutchhiah ngawt a duh lo. Johan Marka chungchânga an ngaih dân a inan loh avâng hian nasa takin an inhnial ta a; a tâwpah phei chhuan an in\ha\hen ta ngawt mai a. Chutichuan, Paula chu Sila hruaiin a kal ta a, Barnaba erawhin Marka a hruai ve thung.
Tirhkohte Thiltih bu hian Barnaban Marka hruai a duh tlat chhan hi a sawi lêm lo va. Dik tak phei chuan, he lâi thu-ah bâk hi chuan he mite \hian dûn hming hi a lang zui tawh lo. Mahse, thil ngaihnawm deuh mai a awm tho thung a, chu chu hemi bung hi Thuthlung Thar lehkhabua Marka hming sawi lanna hnuhnûng ber a ni lo tih hi a ni.
Kolosa 4:10, 2 Timothea 4:11, Philemona 24, leh 1 Petera 5:13 chhiar la. Hêng Bible chângte hian engtin nge Marka chanchin an sawi hlawm?
Marka nunah hian thil inthlâkthleng ropui tak a awm niin a lang. Hêng Bible châng hrang hrangahte hian a hmaa lo hruai duh lo tawhtu Paula ngei khân atân leh a rawngbâwlna kawnga Marka hlutzia min hrilh a. A rawngbâwlpui pakhat ni-ah ngâiin, a hnêna rawn hruai tûrin Timothea kha a chah hial nghe nghe. Petera Lehkhathawn Pakhatna pawh hian Petera leh Marka te khân inzawmna \ha tak an nei tih a sawi a. Hêng lehkhabu pahnih, Paula ziah leh Petera ziahte hi a.d. 60 chho chawhma lama ziah niin, chu chu Tirhkohte 15-a thil thleng sawi lante (Mara chungchânga Paula leh Barnaba te inhnial thu) a thlen hnu kum 15–20 vêl a ni. Marka hi a lo hlawhchham tawhna a\angin a inhmu chhuak chiang hle a, a inhmuh chhuah theih chhan pawh a unaupa Barnaban amaha rinna a nghah tlat vâng a ni tih chiang viau bawk.
Nangmah emaw, i \hian tu emaw in lo hlawhchham tawh \um leh, chumi hnua hun \ha dang pêk leh in nih dân kha ngaihtuah la. Chu i thil tawn chuan engtiangin nge nangmah leh nangmah \anpuitu che a thlâk danglam che u? Mi dangte hnêna rawng i bâwl dân phung pawh a thlâkdanglamsak bawk che em?
July 2
Thawhlehni
Tirhkoh chu
Marka 1:1–8 chhiar la. Hêng Bible châng pariatahte hian tu tute nge lo lang a, chûng mite chuan eng nge an sawia eng thil nge an tih?
Hêng châng pariatte hian mi pathum chanchin min hrilh a, chûngte chu Marka 1:1-in a sawi Isua Krista te, Pa Pathian (Marka 1:2 thua “ka” ti \awngkam hmangtu hi Pa Pathian a ni) te leh thuchah kengtu leh puangtu Baptistu Johana te niin, ani phei hi chu he lâi thu tâwp lamin a sawi lan tum ber a ni nghe nghe.
Marka 1:2, 3 hian Thuthlung Hlui thu sawi chhâwngin, chu chu Isua nuna thil thleng tûrte sawi fiahna atân a hmang a. Hêng thu a sawi chhâwnte hi Bible châng pathum: Exodus 23:20, Isaia 40:3 leh Malakia 3:1 te rem taka suih khâwm a ni.
Exodus 23:20, Isaia 40:3 leh Malakia 3:1 chhiar la. Hêng Bible châng pathumten an sawi \heuh chu eng nge ni?
Exodus 23:20 thu hian Israel fate chu Pathianin an hmaah Kanaan rama anmahni hruai lûttu tûr vântirhkoh a tirhsak tûr thu a sawi a. Isaia 40:3 hian thlalêra Pathian lo lan thu leh a tân lamlian (kawngpui) buatsaih a nih thu a sawi ve thung a. Tin, Malakia 3:1 hian Lalpa hmaah Lalpa kalna tûr kawng buatsaih tûra tirhkoh tirh a nih thu a sawi bawk.
Isaia lehkhabu a\anga lâk chhuah Bible châng hian Baptistu Johana rawngbâwlna nên inzawmna tam tak a nei a, a sawi tum ber pawh Lalpa Kawng chungchâng a ni. Chanchin |ha Marka ziakah hian Lalpa Isua chu zin kawng zawh mêk anga târ lan niin, Isua nuna thil thleng leh a thil tawnte chu a tlângpui a sawi deuh puat puat a, chu chuan zin kawng zawh mêk a nihzia a tichiang leh zual nghâl bawk. Chu a zin kawng chuan kraws a hruai thleng dâwn a, chutah chuan kan tâna sual thâwina ni tûrin a thi ang.
Nimahsela, kraws a thlen hma hian thil dang tam tak a thlen hmasak phawt a \ûl a. Zin kawng chu la zawh \an chauh niin, Marka hian chûng zawng zawng chu min hrilh vek dâwn a ni.
Marka 1:2, 3-a Thuthlung Hlui thu a ziah chhâwn dung zui hian Baptistu Johana khân simna thu a tlângaupui a, mite chu sual kalsana Pathian lam hâwi tûrin a sâwm \hîn (Marka 1:4). Hmâsâng zâwlnei Elija thawhnaw hâk ang kha ha ve-in (2 Lalte 1:8), a hnunga lo kal mêka chu amah âia ropui zâwk a ni thu a sawi a (Marka 1:7, 8). Lo kal tûra pheikhawk hrui phelh tlâk pawh a nih loh thu a sawi hian Isua kha a ngâisângin a dah chungnung hle tih a tilang.
July 3
Nilaini
Isuan baptisma a chang
Marka 1:9–13 chhiar la. Isuan baptisma a chan lâi hian tu nge lo awm a, eng thil nge lo thleng?
Isua hi Jordan luiah Johanan a baptis a. Baptisma a chang zo, tui a\anga a lo chhuak chuan vân inhawng leh chumi a\anga lo chhuk Thlarau Thianghlim, \huro pianhmang ang pu a chunga rawn fu hi a hmu a. Chumi rual chuan vân a\anga lo chhuak Pathian âw hian, “Nang ka Fapa duh tak i ni a, i chungah ka lâwm êm êm a ni” (Marka 1:11) a rawn ti bawk a. Hêng thil thlengte hian Isuan baptisma a chang kha a pawimawh hle a ni tih min hrilh.
Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim te chu rawn langin, an pathum hian he leia Isua rawngbâwlna chu a in\an ta tih an puang a. Hemi \uma thil thlengte hi krawsa khenbeh a nih hunah pawh a rawn thleng leh dâwn a (Marka 15), chu chuan a pawimawhzia a tilang chiang hle âwm e.
Baptisma a chan hnu hian Thlarauvin thlalêrah a tîr chhuak ta daih a. Heti lâia “tîr” tih hi Grik \awnga ziah Bible-ah chuan ekbollo tih niin, Chanchin |ha Marka ziakah hian ramhuai hnawh chhuah thu sawina atâna hman \hin a ni. Thlarau tirha kal a nih thu a sawi hian Thlarau Thianghlim thiltihtheihna chang a ni tih entîr bawk. Lalpa hian a rawngbâwlna kawng chu zawh \anin, Setana pawh a hmachhawn nghâl mai dâwn nghe nghe a. A thil hmachhawnte hautakzia chu ni sawmli chhûng zet thlêm chunga a awm te, ramsa zînga a awm te leh vântirhkohten a rawng an rawngbâwlsak te hian chiang takin a lantîr.
Chanchin |ha Marka ziak tîr lama thil danglam tak pakhat lo lang chu Pathian leh mihring ni kawp anga Isua a sawi hi a ni. Pathian a nihna lamah chuan: Krista, Messia (Marka 1:1), tirhkohin a lo puan Lalpa (Marka 1:2, 3), Johana âia ropui zâwk (Marka 1:7), a chûnga Thlarau rawn fûkna Fapa duh tak a ni a (Marka 1:10, 11). Mihring a nihna lamah chuan hêngte hi kan hmu ve thung: Johanan baptisma a chantîr a (Marka 1:9), Thlarauvin a hruai a (Marka 1:12), Setanan a thlêm a (Marka 1:13), ramsa zîngah a awm a (Marka 1:13), vântirhkohten a rawng an bâwlsak bawk (Marka 1:13).
Eng vângin nge Pathian nih leh mihring nih chu a kawp le? Hei hian Krista nihna dik tak min hrilh a, ani chu kan Lalpa leh Chhandamtu, kan Pathian ni mah se, mihring dik tak, kan unaupa leh kan entawn tûr pawh a ni tho bawk. He thutak ropui êm êm mai hi engtin nge a famkimin kan lo hriat thiam theih ang? A famkim chuan kan hre thiam thei ngâi dâwn lo. Nimahsela, rinnain kan pawm tawp mai thung a, he thutakin mihringte Pathianin min hmangaihzia a puan chhuah hi mak kan ti êm êm bawk a ni.
Isua kha Pathian ni mah se, mi a chhandam theih nân keimahni mihring angah a rawn chang duh hian Pathian hmangaihna makzia leh ropuizia engtin nge min hrilh le?
July 4
Ningani
Isuan a rawn thlen Chanchin |ha chu
Marka 1:14, 15 chhiar la. Isuan a puan chanchin \ha thuchaha bung hrang hrang pathum awmte chu eng nge ni
Marka hian Isua thuchah tâwitê leh hriat thiam awlsam tak ni bawk chu a khâikhâwm a. A hnuaiah hian chu thuchaha bung hrang hrang pathum awmte chu târ lan a ni:
| Bung hrnag hrangte | A awmzia |
| Hun hrilhlâwkna | Hun chu a lo thleng ta. |
| Thuthlung thutiam | Pathian lalram chu a hnâi ta. |
| Zirtîr ni tûra sâwmna | Sim ula, chanchin \ha hi ring rawh u. |
Isuan hun hrilhlâwkna a sawi hi Daniela 9:24–27-a kan hmuh hapta 70 hrilhlâwkna a ni a. He hrilhlâwkna hi Isuan baptisma a channaah khân lo thleng famkimin, khami \um khân Thlarau Thianghlima hriak thih a ni a, a rawngbâwlna a \an nghâl bawk (Tirh. 10:38). Hapta 70 hrilhlâwkna chu heti hian lo sawi fiah ila:

Hun hrilhlâwknaah chuan ni khat tih hian kum khat a entîr \hîn a (Num. 14:34, Ezek. 4:6). He hrilhlâwkna hi b.c. 457-a Persia lal Artezarzian Jerusalem tung ding leh sa \ha tûra thupêk a chhuah khân a in\an ve nghâl a ni (Ezra 7 en la).
Hrilhlâwknaa hapta sawmruk leh pakua chuan a.d. 27 thleng kha a huam a, khami kumah khân Isuan baptisma changin, a rawngbâwlna a \an theih nân Thlarau Thianghlim hriak thihna a dawng bawk a nih kha.
Khenbeh a nihna chu kum thum leh a chanve a vei leh hnu-ah a thleng a.
Tichuan, hapta sawmsarihna tâwpna chu a.d. 34-ah khân thlengin, khami kumah khân Stephena chu den hlum a ni a; tichuan, chanchin \ha thuchah chu Juda-te hnênah chauh ni bîk tawh lovin, Jentail-te hnênah pawh puan darh a lo ni ve ta a ni.
Engtik kha nge hapta 70 hrilhlâwkna chungchâng i zir hnuhnûn ber ni le? Engtiangin nge hre hrilhlâwkna awmzia hriat thiamna hian Isua i rinna mai pawh ni lovin, hrilhlâwkna Thu i rinna pawh a tichak sauh bawk?
July 5
Zirtawpni
Zir Zâuna: Ellen G. White-i lehkhabu,Chatuan Nghahfâk phêk89–103-a, “Thlalêra Mi Au Râwl” tih leh Tirhkohte Thiltih phêk 166–176-a, “Chanchin |ha Tlângaupuitute” tihte hi chhiar ni se.
Thil ngaihnawm deuh mai chu Thupuan 14:6, 7-a kan hmuh vântirhkoh pakhatna thuchah leh Marka 1:15-a kan hmuh Isua chanchin \ha thuchah inzûl êm êm hi a ni.
Vântirhkoh pakhatna hian ni hnuhnûngah khawvêl hriat tûr chatuana chanchin \ha chu a puang a, chu thuchah chu Isua Krista lo kal lehna atâna an lo inbuatsaihna tûr a ni. Isua thuchah ang chiahin vântirhkohin a puan tâwpna hun atâna chanchin \ha pawh hi bung hrang hrang pathumah \hen theih a ni a, chûngte chu:
| Marka 1 | Bung hrang hrang | Thupuan 14 |
| Hun chu a thleng ta (Daniela 9) | Hun hrilhlâwkna | Rorêl hun (Daniela 7, 8) |
| Lalram chu a hnâi tawh e | Thuthlung thutiam | Chatuana chanchin \ha |
| Sim ula, ring rawh u | Zirtîr ni tûra sâwmna | Pathian chu hlau ula, châwimâwi ula, chibai bûk bawk rawh u |
Vântirhkoh pakhatna thuchah hian Daniela 8:14-a kan hmuh ni 2,300 hrilhlâwknain a lo sawi Isua lo kal hmaa ro lo rêl lâwkna, kum 1844-a in\an chu \an a ni ta tih a puang a, a in\an kum pawh 1844 kha a ni. He rorêlna hian ram chu tihduhdah tuar Pathian mite hnênah a pe ang (Dan. 7:22). Vântirhkoh pakhatnain Pathian chu hlau a, châwimâwi a, chibai bûk bawk tûra mi a sâwmna hi zirtîr ni tûr sâwmna niin, chu sâwmna chu ni hnuhnûnga chêng khawvêl hnêna pêk a ni a. Hetih lâi hian Thupuan 13-a kan hmuh sakawlhte pawh hian hlauh a, châwimâwi a chibai bûk tûr pathian suak an lo siam ve tho bawk.
Marka 1-a Isua thuchah puan hi Daniela hrilhlâwknate nên chanchin \ha puan darhna bul\annaah hnâi taka a inzawm ang bawkin vântirhkoh pakhatna thuchah pawh hi Daniela lehkhabu nên tâwpna hunah a inzawm ve leh chiah bawk a ni.
Sawi ho tûrte:
1. Marka 1:1–13 chhiar la, Baptistu Johana leh Isua hi khâikhinin an inan lohna han sawi teh. An nihna leh hnathawh tûr a sawi dân a\ang hian eng zirlâite nge zir chhuah theih kan neih?
2. Baptisma tih hi eng nge ni a awmzia? Rom 6:1–4 leh Johana 3:1–8 chhiar la, hêng baptisma-te hi Marka 1:9–13-a kan hmuh Isua chan baptisma nên hian khâikhin ang che. Inanna leh danglamna eng eng nge awm? Chûng an inannate leh danglamnate chuan engtiangin nge chiang zâwka baptisma awmzia hre thiam thei tûrin a \anpui che?
3. Marka 1:14, 15-a kan hmuh Isua hril chanchin \ha leh Thupuan 14:6, 7-a kan hmuh vântirhkoh pakhatna thuchah hi khâikhin la, an inan lohna lâi sawi bawk rawh. Hêng thuchah pahnihte awmzia hriat thiamna hian engtiangin nge tûn lâi huna rawng i bâwl dân tûr hre tûrin a \anpui che.

